Պատմութիւն

ՊԵՏՕ (Ա­ղեք­սանդր ­Պետ­րո­սեան, 1870-1896). ­Հայ ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման ան­պար­տե­լիու­թեան աղ­բիւ­րը

Յու­նի­սի 20էն 24 եր­կա­րող օ­րե­րուն, ո­րոշ աղ­բիւր­նե­րու հա­մա­ձայն՝ հա­ւա­նա­բար ­Յու­նիս 23ին, 121 տա­րի ա­ռաջ՝ 1896ին, «­Գա­րա­հի­սար լե­րան կրծքին՝ նա էլ ըն­կաւ վի­րա­ւոր. կուրծ­քը պատ­ռած, սիր­տը խո­ցո­ւած, չար թշնա­մու գնդա­կով»… Այդ­պէս ծան­րօ­րէ՛ն վի­րա­ւոր, բայց մին­չեւ վեր­ջին շունչ կռի­ւը շա­րու­նա­կե­լով՝ հա­րիւ­րա­ւոր իր զի­նա­կից­նե­րուն հետ նա­հա­տա­կո­ւե­ցաւ ան­զու­գա­կան ­Պե­տօ։ Ամ­բողջ ­Յու­նիս ա­մի­սը, այդ տա­րի, օր­հա­սա­կան օ­րեր բա­ժին հա­նեց ­Վան-Այ­գես­տա­նի…

19 ­Յու­նիս 1920. ­Պա­քո­ւի հա­յու­թեան ջար­դա­րա­րը՝ ­Խան-­Խոյս­կի ա­հա­բե­կո­ւե­ցաւ Ա­րամ Եր­կա­նեա­նի ձե­ռամբ

Յու­նիս 19ին, 97 տա­րի ա­ռաջ, Ատր­պէյ­ճա­նի մու­սա­ւա­թա­կան ա­ռա­ջին կա­ռա­վա­րու­թեան նա­խա­գա­հը՝ ­Ֆա­թա­լի ­Խան ­Խոյս­կի ա­հա­բե­կո­ւե­ցաւ ­Թիֆ­լի­սի ­Գո­լո­վինս­կի փո­ղո­ցին (այժմ` ­Ռուս­թա­վել­լի պո­ղո­տայ) վրայ։ Ա­հա­բե­կի­չը Ա­րամ Եր­կա­նեան ա­նու­նով դաշ­նակ­ցա­կան ե­րի­տա­սարդ մըն էր, որ իր յան­դուգն գոր­ծո­ղու­թեամբ ա­ռա­ջին եւ կա­րե­ւոր քայլ մը նե­տեց թուր­քե­ւա­զե­րի հա­յաս­պան ջար­դա­րար­նե­րուն ար­դար դա­տաս­տա­նի եւ մա­հա­պա­տի­ժի ար­ժա­նաց­նե­լու Հ.Յ.Դ. 9րդ Ընդ­հա­նուր ­Ժո­ղո­վի ո­րո­շած «­Նե­մե­սիս» ծրագ­րի գոր­ծադ­րու­թեան…

Ակսէլ Բակունց (Ալեքսանդր Թեւոսեան 1899-1937). Հայոց աշխարհի «երգերի եւ գոյների» խտացեալ գրականութիւնը

Հայ­կա­կան գե­ղան­կար­չու­թեան հան­ճա­րեղ վար­պե­տին՝ ­Մար­տի­րոս ­Սա­րեա­նին ուղ­ղո­ւած իր նա­մակ­նե­րէն մէ­կուն մէջ, հա­յոց քնա­րեր­գու­թեան մեծ վար­պե­տը՝ Ա­ւե­տիք Ի­սա­հա­կեան գրած է. — «­Կո­մի­տա­սի եր­գե­րի եւ քո գոյ­նե­րի մա­սին խօ­սում են որ­պէս բա­ռե­րով ան­թարգ­մա­նե­լի հրաշք­նե­րի մա­սին։ ­Բայց դա այն­քան էլ ճիշդ չէ։ ­Հա­յաս­տա­նում կայ մի գրող, ո­րի բա­ռե­րը զրնգում են կո­մի­տա­սեան շնչով եւ փայ­լա­տա­կում են քո կտաւ­նե­րի գոյ­նե­րով։…

1899թվականի այս օրը ծնվել է հայ արձակի մեծ վարպետ Ակսել Բակունցը

Ակսել Բակունցի մասին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վերջին վարչապետ Սիմոն Վրացյանի սույն հոդվածը վերցված է Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթի ուրբաթ, 30.10.1959, թիվ 240(6459), էջ1-ից: Հրապարակում ենք այն տեսքով, ինչ տեսքով, որ տպագրել է «Ալիքը», առանց ուղղագրական կամ շարահյուսական միջամտության: ԱԿՍԷԼ ԲԱԿՈՒՆՑԻ ՄԱՍԻՆ 1917 թ. փետրուարին, ցարական վարչաձևի տապալումից յետոյ, ՀՅԴ Արևելեան Բիւրոյի որոշումով ես նշանակուեցի «Հորիզոն» օրաթերթի…

10 ­Յու­նիս 1909. ­Պոլ­սոյ մէջ «Ա­զա­տա­մարտ»ի ծնուն­դով՝ ­Հայ ­Թեր­թը թռիչք ա­ռաւ դէ­պի նոր հո­րի­զոն­ներ

10 ­Յու­նի­սին կը յի­շենք օրհ­նա­բեր ծնուն­դը ­Պոլ­սոյ «Ա­զա­տա­մարտ» օ­րա­թեր­թին։ 108 տա­րի ա­ռաջ, 1909ի ­Յու­նիս 10ի օ­րը, ­Պոլ­սոյ մէջ իր հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը սկսաւ նոր թերթ մը, ո­րուն ա­նու­նը «Ա­զա­տա­մարտ» էր։ Տար­բեր ա­նուն չէր կրնար ու­նե­նալ հայ ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րին յաղ­թար­շա­ւը ի­մա­ցա­կա­նօ­րէն ամ­րագ­րե­լու կո­չո­ւած հայ թեր­թը։ Իր ա­ռա­ջին թի­ւե­րէն իսկ, «Ա­զա­տա­մարտ» յոր­դե­ցաւ ու գլեց-ան­ցաւ սոս­կա­կան լրա­գի­րի մը սահ­ման­նե­րը։ Ա­ւե­լի…

Վարդան Շահպազ (Մինաս Տօնիկեան, 1872-1959). Գաղափարական Հաւատք եւ Յեղափոխական Ինքնահաւատարմութիւն

Հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման ան­խոնջ նո­ւի­րեալ­նե­րէն եւ, մա­հուան հետ ճա­կա­տում­նե­րէն միշտ յաղ­թա­կան դուրս ե­կած, ­Դաշ­նակ­ցու­թեան գա­ղա­փա­րի անն­կուն մար­տիկ­նե­րէն է Վար­դան ­Շահ­պազ, ո­րուն մա­հո­ւան 58րդ տա­րե­լի­ցը կ­՚ո­գե­կո­չենք ­Յու­նիս 8ի այս օ­րը։ 1959ի ­Յու­նիս 8ին, ­Լի­բա­նա­նի մայ­րա­քա­ղաք Պէյ­րու­թի Հ.Յ.Դ. ­Ժո­ղովր­դա­յին ­Տան «­Հայ­րիկ»ի իր սե­նեա­կին մէջ, տե­սո­ղու­թիւ­նը կորսն­ցու­ցած՝ աչ­քե­րը առ­յա­ւէտ փա­կեց 87ա­մեայ հայ յե­ղա­փո­խա­կան մը, որ ­Վար­դան Շահ­պազ…

Արարատի վեհափառ հպարտութեամբ՝ վահագնաշունչ ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅը

«Կ’անցնին բոլոր վէրքերն ու բոլոր յուսահատութիւնները, բոլոր նուաստացումներն ու բոլոր ստրջանքները,¬ ինչ որ կը մնայ հայ մանուկն է հայրենի հողին վրայ: Ահա, այս պէտք է ըլլայ մեր Ալֆան ու մեր Օմեղան, մեր ճշմարտութիւնն ու մեր արդարութիւնը: Թող այս օտար եզերքներուն վրայ մեր վերջին երգը լռէ յաւիտեանս յաւիտենից, միայն թէ հայ շինականը լուսաբացին կարենայ իր զուարթութիւնը…

Եգիպտացի (Արտաշէս Դեւեան, 1868¬1897). Հայ յեղափոխականի աննկուն կամքը

Ճակատագրի դառն ու հեգնական խաղերու շարքին ամէնէն ծանր հարուածներէն մէկը աննկուն յեղափոխականին՝ մահուան հետ ամէնօրեայ ճակատումներէն անյաղթ դուրս եկած գաղափարի մարտիկին պարտութիւնն է հիւանդութեամբ հարւածող մահուան առջեւ… 1897ի այս օրը, Յունիս 1ին, Աղեքսանդրիոյ (Եգիպտոս) մէջ, ուր թոքախտէ բուժուելու համար ղրկուած էր Պոլիսէն, բոցավառ իր աչքերը առյաւէտ փակեց 29ամեայ հայ երիտասարդ մը, որ հայ ազգային¬ազատագրական շարժման…

Մարզպետ (Ղազարոս Ղազարոսեան, 1878-1918). Մեծ Եղեռնէն վերապրած արմատախիլ հայ բեկորներու փրկարար Ասպատակը

1918ի այս օրը՝ 31 Մայիսին, արկածի հետեւանք անհեթեթ մահ մը հայ իրականութենէն ընդմիշտ հեռացուց արժանաւոր հայորդի մը՝ Մարզպետ գրչանունով ճանչցուած Ղազարոս Ղազարոսեանը, որ Մեծ Եղեռնի տարիներուն, Հաճի Հիւսէյին Էֆէնտի կեղծ անունով, ասպատակող խումբ մը կազմած՝ մահուան ճիրաններէն փրկեց հարիւրաւոր հայ տարագիրներ։ Հայ ազգային¬ազատագրական շարժման ականաւոր դէմքերու շարքին իր յատուկ տեղը ունի Մարզպետ, որուն կեանքն ու…

30 Մայիս 1918. Հայաստանի անկախութեան իրաւական հիմքը

Մայիս 30ի այս օրը պատմական նշանակութեամբ յագեցած թուական է հայ ժողովուրդի ազգային յիշողութեան մէջ։ 99 տարի առաջ, 30 Մայիս 1918ին, Անդրկովկասի ատենի «մայրաքաղաք» Թիֆլիսի մէջ, Հայոց Ազգային Խորհուրդը ի լուր աշխարհին յայտարարեց՝ «Անդրկովկասի քաղաքական ամբողջութեան լուծումով եւ Վրաստանի ու Ազրբեջանի անկախութեան հռչակումով ստեղծուած նոր դրութեան հանդէպ՝ Հայոց Ազգային Խորհուրդը իրեն յայտարարում է հայկական գաւառների գերագոյն…