Պատմութիւն

Նիկոլ Դուման (Նիկողայոս Տէր-Յովհաննիսեան, 1867-1914). «Պողպատէ կամքով ղարաբաղցի լեռնականը», Հայոց «Ազատագրութեան Մարտիկ»ը

12 Յունուարը ծննդեան տարեդարձն է հայ ժողովուրդի ազգային¬ազատագրական պայքարին անզուգական հայդուկապետին՝ Նիկոլ Դումանի: 1867ի այս օրը Արցախի Խաչէն գաւառի (Լեռնային Ղարաբաղի Ասկերանի շրջանի) Ղշլաղ գիւղը հայ ժողովուրդին պարգեւեց ծնունդը Նիկողայոս Տէր¬Յովհաննիսեանի, որ կոչուած էր հայոց նորագոյն շրջանի պատմութեան վրայ իր անջնջելի դրոշմը դնելու իբրեւ առասպելատիպ Նիկոլ Դուման հերոսի: Վերջին հարիւրամեակին ամբողջ սերունդներ ոգեշնչուեցան Նիկոլ Դումանի…

10-11 ­Յու­նո­ւար 1920. ­Մա­րա­շի հա­յու­թիւ­նը հե­րո­սա­բար կը դի­մադ­րէ քե­մա­լա­կան զօր­քի ցե­ղաս­պա­նա­կան խու­ժու­մին

98 տա­րի ա­ռաջ, ­Յու­նո­ւար 10-11ի այս օ­րե­րուն, ­Կի­լի­կիոյ հա­յա­շատ կեդ­րոն­նե­րէն Մա­րա­շի մէջ, 1915ի տա­րագ­րու­թե­նէն եւ ­Մեծ Ե­ղեռ­նէն մա­զա­պուրծ փրկո­ւած, այ­նու­հե­տեւ 1918ի ­Դաշ­նա­կից­նե­րու յաղ­թա­նա­կէն ետք հայ­րե­նի տուն վե­րա­դար­ձած հա­յու­թիւ­նը ստի­պո­ւե­ցաւ զէնք բարձ­րաց­նե­լու եւ հե­րո­սա­բար դի­մադ­րե­լու քե­մա­լա­կան զօր­քի խու­ժու­մին՝ թրքա­կան պե­տու­թեան ձեռ­նար­կած, բայց ա­նա­ւարտ մնա­ցած հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը ամ­բող­ջաց­նե­լու նպա­տա­կով։ Մա­րաշ գա­ւա­ռի ա­ւե­լի քան 64 հա­զար հա­յե­րէն միայն…

1994-ի հունվարի 10-ին Աբոյի վերջին կռիվն էր

Թանկ հիշողությունները թերեւս հաղթանակից հետո այն արժեքավոր բանն են, որոնք սփոփում են մարդկանց, ովքեր անցել են պատերազմի ճանապարհով, կորցրել մարտական շատ ընկերներ: Հրազդանցի Աբոյին` Ալբերտ Ալավերդյանին ընկերները հիշում են որպես ռազմարվեստի մեծ գիտակի։ Մարտադաշտում նրա ինքնավստահ ու վճռական ասված խոսքին էին սպասում ռազմիկները: Ասում են՝ հիշողությունները շատ են: Լեգենդ դարձած Հրազդանցի երիտասարդը` Ալբերտ Ալավերդյանն Արցախյան…

Տերյանի նամակը Սոնա Օթարյանին

1906 9/1 Ալեքսանդրապոլ 1920 թվականի հունվարի 7-ին, հեռավոր Օրենբուրգում, մահկանացուն կնքեց հայ մեծ բանաստեղծ Վահան Տերյանը: Կյանքի մեծ մասը անցկացնելով հայրենի եզերքից հեռու Տերյանը մշտապես ապրեց հայրենիքով, իրականացրեց ակտիվ ազգային-հասարակական եւ քաղաքական գործունեություն: Կարելի է հիշել թեկուզ այն փաստերը, որ նա 18-19 թվականներին եղել է Բոլշեւիկյան Ռուսաստանի Ազգությունների գծով ժողովրդական կոմիսարի տեղակալը, մասնակցել է Բրեստ…

Մալխաս (Արտաշէս Յովսէփեան, 18771962). Հայոց Ազատամարտին նուիրեալն ու անկրկնելի յուշարարը

Ս­փիւռ­քա­հայ սե­րունդ­նե­րու ազ­գա­յին-գա­ղա­փա­րա­կան կազ­մա­ւոր­ման ու ինք­նա­ճա­նաչ­ման մէջ ան­փո­խա­րի­նե­լի է ներդ­րու­մը ­Մալ­խա­սի, ո­րուն մա­հո­ւան 56րդ տա­րե­լի­ցը կ­ÿո­գե­կո­չենք ­Յու­նո­ւար 4ի այս օ­րը։ Վեց հա­տոր կազ­մող ­Մալ­խա­սի «­Զար­թօնք» վէ­պը բար­ձի գիրք ե­ղաւ օ­տար ա­փե­րու վրայ հա­սակ նե­տած մեր սե­րունդ­նե­րուն հա­մար։ Բա­ռին ա­մէ­նէն վա­ւե­րա­կան ի­մաս­տով փու­ռէն նոր դուրս ե­լած տաք հա­ցի պէս լա­փե­ցինք «­Զար­թօնք»ը։ Ոչ միայն պա­տա­նե­կան մեր ե­րե­ւա­կա­յու­թիւ­նը…

Հայաստանի Հանրապետության անկախության ուղին

Արարատ Հակոբյան (հատված համանուն գրքից) Առաջին աշխարհամարտը և 1917 թ. ռուսական հեղափոխություններն արմատական տեղաշարժեր ու փոփոխություններ առաջացրին ինչպես ամբողջ կայսրության, այնպես էլ Անդրկովկասի ու Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքում: Երբեմնի հզոր Ռուսական կայսրության հիմքերը թուլացան: Տեղի ունեցավ ազգային ինքնագիտակցության աճ: Բուռն վերելք ապրեց նաև հայ ազգային կյանքը: Այս առնչությամբ սոցիալ-դեմոկրատ (մենշևիկ) Գ. Ղարաջյանը գրում էր, որ երկրամասում…

Արշակ Ջամալեան (Իսահակեան, 1882 – 1940). Անձնուէր յեղափոխականը, քաղաքական ղեկավարը եւ պետական գործիչը

1940ի Դեկտեմբեր 27ին, Երկրորդ Աշխարհամարտի թոհուբոհով կլանուած Փարիզի մէջ, առյաւէտ փակուեցան աչքերը Հայաստանի Անկախութիւնը կերտած Սերունդին ամէնէն ներկայացուցչական դէմքերէն՝ անձնուէր յեղափոխականի, քաղաքական ղեկավարի եւ պետական գործիչի դաշնակցական տիպարը մարմնաւորող հսկաներէն Արշակ Ջամալեան։ Երկու օր ետք, Դեկտեմբեր 29ին, համազգային յուղարկաւորութեան աննախընթաց շուքով եւ օտար քաղաքական-պետական յարգանքի հանդիսաւոր մթնոլորտին մէջ, հայրենի ոստաններէն հեռու, տարագրութեան ցուրտ հողին յանձնուեցաւ…

Հայ-վրացական պատերազմը

Դեկ­տեմ­բե­րի այս օ­րե­րուն, 99 տա­րի ա­ռաջ, հիւ­սի­սա­յին կողմն ­Հա­յաս­տա­նի թէժ պա­տե­րազմ բռնկած էր նո­րան­կախ ­Հա­յաս­տա­նի եւ Վ­րաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեանց մի­ջեւ։ Դա­րե­րով կողք-կող­քի ապ­րած եւ դա­ւա­նա­կից զոյգ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը յան­կարծ ին­կան ա­րիւ­նա­լի բա­խում­նե­րու մէջ.- Ե­ղա­ծը վրա­ցի­նե­րու կող­մէ հա­յու­թեան պար­տադ­րո­ւած ա­նի­մաստ պա­տե­րազմ մըն էր։ Անդր­կով­կա­սեան բազ­մազ­գեան (հայ­կա­կան, վրա­ցա­կան եւ թա­թա­րա­կան) իշ­խա­նու­թեան՝ ­Թիֆ­լի­սի մէջ կազ­մո­ւած ­Սէյ­մի կա­ռա­վա­րու­թեան լու­ծա­րու­մէն օգ­տո­ւե­լով՝ վրա­ցա­կան…

Նա ծիծաղում էր մահվան երեսին

Մարդիկ կան, որ ծիծաղում են կյանքի գորշ երեսին հակակշռելու, բարոյական ներդաշնակություն արարելու համար: Նմանները, որպես կանոն, չեն մտածում փառքի, ճանաչման, նյութական արժեքների մասին: Իր ապրած կյանքով հենց այսպիսին էր Արամը` ազնիվ ու խստապահանջ Պոնչը, որ կարողանում էր հաղթահարել ցանկացած դժվարություն, եթե զգար, որ նպաստում է ընդհանուր գործին: Արամ Պողոսյանը ծնվել է 1970թ. հուլիսի 6-ին Երևանում:…

Գարեգին Նժդեհ (1886-1955). Հայու Կամքին եւ Գաղափարի Ուժին դաշնակցական մարմնաւորումը

Դեկտեմբեր 21ի այս օրը, Խորհրդային Միութեան ծայր աստիճան «վտանգաւոր» նկատուած «բանտարկեալ»ներու Վլատիմիր բանտին մէջ, իր վերջին շունչը փչեց Հայկական Ազատամարտի անկրկնելի հերոսներէն Գարեգին Նժդեհ։ Հայ ժողովուրդը միայն յաւուր պատշաճի յարգանքի տուրք ընծայելու մղումով չէ, որ կþոգեկոչէ Նժդեհի մահուան տարելիցը։ Ոչ ալ տարուան միայն այս օրը կը ստեղծէ պատեհութիւնը, որպէսզի ամենայն հաւատքով ու երկիւղածութեամբ իր մտքին…