Պատմութիւն

Յուշատետր. «Անկախ Ատրպէյճան»ը հռչակուեցաւ «խորհրդային հանրապետութիւն»

Ապրիլ 28ի այս օրը, 97 տարի առաջ, Առաջին Աշխարհամարտի թոհուբոհին մէջ կամայականօրէն ստեղծուած արուեստական երկիրը՝ Ատրպէյճան հրաժեշտ տուաւ այսպէս կոչուած իր «անկախ եւ ժողովրդավարական հանրապետութեան» եւ ընդունեց խորհրդային կարերը: Թէեւ ներկայիս ու 18 Հոկտեմբեր 1991էն ի վեր Ատրպէյճան անկախ հանրապետութիւն է եւ ազերիները այլեւս պատճառ չեն տեսներ տօնելու «խորհրդայնացման» տարեդարձը, բայց հայոց յուշատետրին մէջ 28…

Եւ­րո­պա­կան դի­ւա­նա­գի­տու­թիւ­նը ձեռ­նար­կեց հայ­կա­կան նա­հանգ­նե­րու բա­րե­նո­րո­գում­նե­րու ­Մա­յի­սեան Ծ­րագ­րի մշա­կու­մին

122 տա­րի ա­ռաջ, Ապ­րիլ 19ին, Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան մօտ ­Մեծն Բ­րի­տա­նիոյ, Ֆ­րան­սա­յի եւ ­Ցա­րա­կան ­Ռու­սաս­տա­նի դես­պան­նե­րը ի մի ե­կան ­Պոլ­սոյ մէջ, միաս­նա­բար մշա­կե­լու հա­մար հայ­կա­կան վեց նա­հանգ­նե­րու բա­րե­նո­րո­գում­նե­րու ծրա­գիր մը։ Եւ­րո­պա­կան դի­ւա­նա­գի­տու­թեան այդ նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը ­Հայ­կա­կան ­Հար­ցի պատ­մու­թեան մէջ հռչա­կո­ւե­ցաւ «­Մա­յի­սեան ­Բա­րե­նո­րո­գում­նե­րու Ծ­րա­գիր» ա­նու­նով, ո­րով­հե­տեւ փաս­տա­թուղ­թին մշա­կու­մը ա­ւար­տե­ցաւ եւ սուլ­թան Ապ­տիւլ ­Հա­մի­տին ներ­կա­յա­ցո­ւե­ցաւ 1895ի ­Մա­յիս 11ին։ Օս­մա­նեան…

Նախագահ Ուիլսընի հանդիպումը՝ Ա. Ահարոնեանի եւ ՊօղոսՆուպար փաշայի միացեալ պատուիրակութեանց հետ

Ապ­րիլ 14ի այս օ­րը, 98 տա­րի ա­ռաջ, ­Փա­րի­զի մէջ պատ­մա­կան հան­դի­պում մը տե­ղի ու­նե­ցաւ մէկ կող­մէ այդ ժա­մա­նակ Ա­մե­րի­կա­յի ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րու նա­խա­գահ Վուտ­րօ Ո­ւիլ­սը­նի եւ, միւս կող­մէ, ­Հա­յաս­տանն ու հայ ժո­ղո­վուր­դը ներ­կա­յաց­նող զոյգ պա­տո­ւի­րա­կու­թեանց նա­խա­գահ­ներ Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի ու ­Պօ­ղոս-­Նու­պար փա­շա­յի մի­ջեւ։ Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տը նոր ա­ւար­տած էր եւ ­Փա­րի­զի մէջ իր աշ­խա­տանք­նե­րուն սկսած էր ­Խա­ղա­ղու­թեան ­Խորհր­դա­ժո­ղո­վը,…

Վրթանէս Փափազեան (1866-1920). Իրաւազրկեալներու եւ անարդարութեան զոհերու երգիչը

Ապ­րիլ 13ի այս օ­րը հայ ժո­ղո­վուր­դը կը նշէ ծննդեան տա­րե­դար­ձը ար­դի հայ գրա­կա­նու­թեան ի­րա­պաշտ սե­րուն­դի ար­ժա­նա­ւոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն Վր­թա­նէս Փա­փա­զեա­նի։ Իր պատ­մո­ւածք­նե­րով, հե­քիաթ­նե­րով, զրոյց­նե­րով, վի­պակ­նե­րով եւ ու­ղե­ւո­րա­կան է­ջե­րով՝ Վ. ­Փա­փա­զեան կը հան­դի­սա­նայ սրտա­բուխ եր­գի­չը հայ ժո­ղո­վուր­դին բա­ժին հա­նո­ւած թշո­ւա­ռու­թեան, ի­րա­ւազր­կու­մին ու տա­ռա­պան­քին, այ­լեւ պայ­ծառ գա­լի­քի յոյ­սին ու պայ­քա­րին։ Եւ ոչ միայն հայ ժո­ղո­վուր­դին, այ­լեւ՝ Հա­յաս­տա­նի մէջ…

Ար­շա­ւիր ­Շի­րա­կեան (1900-1973). ­Հայ ժո­ղո­վուր­դի ­Նա­հա­տա­կաց Կ­տա­կին ար­դա­րա­հա­տոյց բա­զու­կը

Հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին հե­րոս­նե­րու շար­քին փա­ռա­պանծ ու յա­ւեր­ժա­կան իր պա­տո­ւան­դա­նը ու­նի Ար­շա­ւիր ­Շի­րա­կեան, ո­րուն մա­հո­ւան 44րդ ­տա­րե­լիցն է այսօր։ Մ. ­Նա­հանգ­նե­րու մէջ, 12 Ապ­րիլ 1973ին, այն­քա՜ն ա­րիւ­նա­հե­ղու­թիւն եւ սար­սափ տե­սած իր ցա­ւա­տանջ աչ­քե­րը առ­յա­ւէտ փա­կեց ­Հա­յոց ­Նե­մե­սի­սի քա­ջա­սիրտ ար­դա­րա­դա­տը։ Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան պա­տաս­խա­նա­տու թրքա­կան պե­տու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը պա­տու­հա­սող դաշ­նակ­ցա­կան ար­դա­րա­գործ­նե­րու փա­ղան­գին մէջ Ար­շա­ւիր Շի­րա­կեան հան­դի­սա­ցաւ ա՛յն իւ­րա­յա­տուկ…

Գառ­նիկ ­Գիւ­զա­լեան (1893-1958). Ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան մեր յի­շո­ղու­թեան ի­մաս­տուն ջա­հա­կի­րը

«­Հա­յոց ­Հար­ցը քա­ղա­քա­կան հարց է եւ պէտք է լու­ծո­ւի միայն ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան յե­ղա­փո­խու­թեամբ»։ Հայ ժո­ղո­վուր­դի ան­ցեա­լին, ներ­կա­յին եւ գա­լի­քին հա­մար ու­ղե­նիշ հաս­տա­տող եւ ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան մեր եր­թը հու­նա­ւո­րող այս պատ­գա­մը կը պատ­կա­նի ­Գառ­նիկ Գիւ­զա­լեա­նի, ո­րուն մա­հո­ւան 59րդ ­տա­րե­լիցն է այ­սօր՝ Ապ­րիլ 8ին։ 1958ի Ապ­րիլ 8ին, շրջապ­տոյ­տով մը Ա­ղեք­սանդ­րիա գտնո­ւած մի­ջո­ցին, յան­կար­ծա­մահ ե­ղաւ ­Հա­յաս­տա­նի Ան­կա­խու­թեան սե­րուն­դին ար­ժա­նա­ւոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն…

Անդրանիկ Փաշային «վերջնականապես ջախջախելու» վերաբերյալ նամակը կեղծ է ՀՅԴ-ին վարկաբեկելու համար. Արխիվի տնօրեն

Համացանցում տարածված նամակ-նկարը, թե 1918 թվականի հուլիսի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից նամակ է ուղարկվել Օսմանյան կառավարության զինվորական մինիստր Էնվեր փաշային, Անդրանիկ Փաշային «վերջնականապես ջախջախելու» խնդրանքով, կեղծ է։ Aysor.am-ի հետ զրույցում նամակը կեղծ որակեցին Ազգային արխիվի տնօրենը, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը և ՀՅԴ Հայ դատի և քաղաքական հարցերի գրասենյակի պատասխանատու Կիրո Մանոյանը։…

Լե­ւոն ­Շանթ (1869-1951). ­Հայ ժո­ղո­վուր­դի խո­հուն, բա­նաս­տեղծ եւ վսե­մա­շուք Ե­Սը

Ապ­րի­լի 6ին կը նշենք ծննդեան տա­րե­դար­ձը ար­դի ժա­մա­նակ­նե­րու հա­յու­թեան ա­մէ­նէն խո­հուն եւ բա­նաս­տեղծ դէմ­քե­րէն ­Լե­ւոն ­Շան­թի, որ իր ստեղ­ծած մե­ծա­տա­ղանդ գրա­կա­նու­թեամբ, ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան յա­ռա­ջա­տար գոր­ծու­նէու­թեամբ եւ ման­կա­վար­ժա­կան ու սերն­դա­կերտ անձն­դիր ծա­ռա­յու­թեամբ՝ ար­ժա­նա­ւոր իր պա­տո­ւան­դա­նը նո­ւա­ճեց հայ ժո­ղո­վուր­դի ան­մահ մե­ծե­րու փա­ղան­գին մէջ։ Յատ­կա­պէս թա­տե­րա­կան իր գոր­ծե­րով՝ մա­նա­ւա՛նդ կո­թո­ղա­կան իր «­Հին Աս­տո­ւած­ներ» ու «­Կայս­րը» գլուխ-գոր­ծոց­նե­րով ան­մա­հա­ցաւ ­Լե­ւոն ­Շանթ։…

Կարսի անկման ազգային ողբերգությունը

Կարսի անկման ազգային ողբերգությունը Ժողովուրդների ազգային հիշողության մեջ կան ոչ միայն ինքնաճանաչման և հպարտության, երկունքի և խոյանքի ոգեշնչող պահեր, այլ կան նաև փորձության ու հուսաբեկման, մեղկության և անկումի ողբերգական վայրկյաններ, որոնք կյանքի և ժամանակի թավալման հետ ավելի ու ավելի են շեշտում իրենց բախտորոշ նշանակությունը: Հայ ժողովրդի ազգային հիշողության մեջ այդօրինակ դառնության մի էջ է բացվում…

Քրիստափոր (Միքայէլեան, 1859-1905). Հայկական Յեղափոխութեան առաքելատիպ առաջնորդը

Ժա­մա­նա­կի թա­ւա­լու­մին եւ նոր ժա­մա­նակ­ներ թե­ւա­կո­խած հայ ժո­ղո­վուր­դին առ­ջեւ ցցո­ւած մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն ա­հագ­նա­ցու­մին հետ, ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս կը պայ­ծա­ռա­նայ դէմ­քը ­Հայ­կա­կան ­Յե­ղա­փո­խու­թեան ա­ռա­քե­լա­տիպ ա­ռաջ­նոր­դին՝ ան­զու­գա­կան Ք­րիս­տա­փոր ­Մի­քա­յէ­լեա­նի, ո­րուն ծննդեան 157րդ ­տա­րե­դար­ձը կը նշենք ­Հոկ­տեմ­բեր 18ի այս օ­րը։ Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Դաշ­նակ­ցու­թեան հիմ­նա­դիր եր­րոր­դու­թեան ե­րի­ցա­գոյնն ու «հայ­րա­կան» դէմքն է Ք­րիս­տա­փոր, որ իր մե­ծակ­շիռ ներդ­րու­մը ու­նե­ցաւ մեր ժո­ղո­վուր­դի նո­րա­գոյն շրջա­նի պատ­մու­թեան…