Պատմութիւն

Գրիգոր Գլըճճեան (Պարոյր-Հայկազն, 1868-1898). Հայ Յեղափոխական շարժման անվեհեր դրօշակիրը

Օգոստոս 9ի այս օրը, 114 տարի առաջ, Աթէնքի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ, այդ ժամանակ ճար ու դարման չունեցող թոքախտի զոհ գնաց հայ ժողովուրդի ազգային¬ազատագրական շարժման հիմնադիր դրօշակիրներէն եւ առաջին նուիրեալներէն Գրիգոր Գլըճճեան, որ իր գաղափարապաշտ ճարտասանութեան համար արժանացած էր Պարոյր¬Հայկազն անուանակոչումին, հետեւողութեամբ հինգերորդ դարու հայ մեծահռչակ հռետորին։ Հայկական Յեղափոխութեան ինքնատիպ այս դէմքին՝ Պարոյր¬Հայկազնի անունը կապուեցաւ 1880ականներու…

Սեբաստացի Մուրատ (1874¬1918). Հայկական Ազատամարտի դիւցազնական դէմքը

Օգոստոսի այս օրերուն, 94 տարի առաջ, Պաքուի հայութիւնը կենաց¬մահու կռիւ կը մղէր հակահայ մոլուցքով տարուած մուսաւաթական թաթարներուն եւ Անդրկովկասի նաւթային մայրաքաղաքը գրաւելու արշաւանքին ձեռնարկած թրքական զօրքերուն դէմ։ Թէեւ Օգոստոս 1918ին Առաջին Աշխարհամարտը մօտեցած էր իր աւարտին, բայց Պաքուի նաւթահորերուն տիրանալու համար կատաղի ու վերջին պայքար մը կը մղուէր մէկ կողմէ թուրք¬գերման զինակիցներուն, իսկ միւս կողմէ…

25 Յուլիս 1897. Հայկական արեան հեղումը անպատիժ չի՛ մնար. Խանասորի Արշաւանքը վերականգնեց հայրենատէր Հայուն ինքնավստահութիւնը

Յուլիս 25ի այս օրը, 115 տարի առաջ, թրքական եւ ռուսական կայսրութեանց միջեւ կռուախնձոր դարձած Հայաստան Աշխարհը ապրեցաւ ռազմաքաղաքական իր վերականգնումին հպարտառիթ պահը։ Կարկուտ տեղաց խանասորայ դաշտումը, Ֆետայիներ Դաշնակցական, վրէժ առան հովտումը Մի ժամուայ մէջ Մազրիկ ցեղը ջնջուեցաւ, Խանասորայ Կանաչ դաշտը կարմիր արեամբ ներկուեցաւ: Հայեր յիշէք նուիրական այս օրը, Յուլիս ամսոյ քսան հինգին կատարեցէք մեր տօնը:…

30 Յունիս 1914. Արշակ Վռամեանի եւ Արմէն Գարոյի պատմական տեսակցութիւնը Թալէաթ փաշայի հետ

30 Յունիսի օրը, 1914 թուականին, պատմական նշանակութեամբ քաղաքական հանդիպում մը տեղի ունեցաւ Հ.Յ.Դաշնակցութեան ներկայացուցիչներուն եւ ատենի թրքական պետութեան ներքին գործոց նախարար Թալէաթ փաշայի միջեւ։ Դաշնակցութիւնը կը ներկայացնէին Արշակ Վռամեան ու Արմէն Գարօ։ Տեսակցութեան նախաձեռնած էր Թալէաթ, որպէսզի Իթթիհատի անունով փորձէր տարհամոզել Դաշնակցութիւնը՝ ի նպաստ կառավարութեան հետ գործակցութեան վերահաստատման։ Դաշնակցութիւնը 1909ի Ատանայի ջարդերէն ետք սկսած էր…

Պետօ (Աղեքսանդր Պետրոսեան, 1870-1896). Հայ ազատագրական շարժման ուժի աղբիւրը

Յունիսի 21էն 24ը երկարող այս օրերուն, որոշ աղբիւրներու համաձայն՝ Յունիս 23ին, 116 տարի առաջ, 1896ին, «Գարահիսար լերան կրծքին՝ նա էլ ընկաւ վիրաւոր. կուրծքը պատռած, սիրտը խոցուած, չար թշնամու գնդակով»… Այդպէս ծանրօրէ՛ն վիրաւոր, բայց մինչեւ վերջին շունչ կռիւը շարունակելով՝ հարիւրաւոր իր զինակիցներուն հետ նահատակուեցաւ անզուգական Պետոն։ Ամբողջ Յունիս ամիսը, այդ տարի, օրհասական օրեր բաժին հանեց Վան-Այգեստանի…

Աշոտ-Երկաթ (Արմենակ Լեւոնեան, 1870-1904). Դաշնակցական ֆետային եւ գաղափարի մարտիկը, որ Խոջալլու ձորակի կռուին զոհուեցաւ

Յունիս 21ի այս օրը, 1904 թուականին, հայոց հինաւուրց քաղաք Արճէշի մերձակայքը, քիւրտերու կողմէ Խոջալլու անուանուած ձորակի մը մէջ, շուրջ երեսուն հոգիէ բաղկացած դաշնակցական ֆետայիներու զինատար խումբ մը կենաց-մահու կռիւ մղեց հարիւրաւոր զինեալ քիւրտերու դէմ։ Իգդիրէն ճամբայ ելած ու ռուսեւթրքական սահմանը հատելով Սասուն ուղղուող ֆետայիներուն խմբապետը Աշոտ-Երկաթն էր, որ պարտականութիւնը ունէր իր խումբին հետ մեծաքանակ զէնք,…

Ռուբէն Դարբինեան (1882-1968). Հայ քաղաքական մտքի մեծավաստակ մշակը

Յունիս 14ի այս օրը, 43 տարի առաջ, 86 տարեկան ծերունազարդ հասակին, Պոսթընի մէջ վախճանեցաւ հայ քաղաքական մտքի մեծավաստակ մշակներէն Ռուբէն Դարբինեան, որուն անունին անջնջելիօրէն կապուած պիտի մնայ նուաճումը հայ մամուլի կոթողական փառքերէն մէկը հանդիսացող «Հայրենիք Ամսագիր»ի հրատարակութեան։ Նոյնինքն Պոսթընի «Հայրենիք» օրաթերթին ամէնէն երկարակեաց խմբագրապետը եղաւ Ռուբէն Դարբինեան։ 1922էն 1968, մինչեւ իր վերջին շունչը, Ռ. Դարբինեան…

Ակսէլ Բակունց Ալեքսանդր Թեւոսեան, 1899-1937). Հայոց բնաշխարհի եւ հոգեմտաւոր հարստութեան նորարար արձակագիրը

Հայկական գեղանկարչութեան հանճարեղ վարպետին՝ Մարտիրոս Սարեանին ուղղուած իր նամակներէն մէկուն մէջ, հայոց քնարերգութեան մեծ վարպետը՝ Աւետիք Իսահակեան գրած է. – «Կոմիտասի երգերի եւ քո գոյների մասին խօսում են որպէս բառերով անթարգմանելի հրաշքների մասին։ Բայց դա այնքան էլ ճիշդ չէ։ Հայաստանում կայ մի գրող, որի բառերը զրնգում են կոմիտասեան շնչով եւ փայլատակում են քո կտաւների գոյներով։…

Վազգէն Շուշանեան (1902-1941). Արարատի վեհափառ հպարտութիւնն ու Վահագնի բոցաշունչ ցասումը շնչաւորող ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅը

«Կ’անցնին բոլոր վէրքերն ու բոլոր յուսահատութիւնները, բոլոր նուաստացումներն ու բոլոր ստրջանքները,- ինչ որ կը մնայ հայ մանուկն է հայրենի հողին վրայ: Ահա այս պէտք է ըլլայ մեր Ալֆան ու մեր Օմեղան, մեր ճշմարտութիւնն ու մեր արդարութիւնը: Թող այս օտար եզերքներուն վրայ մեր վերջին երգը լռէ յաւիտեանս յաւիտենից, միայն թէ հայ շինականը լուսաբացին կարենայ իր զուարթութիւնը…

Մարզպետ (Ղազարոս Ղազարոսեան, 1878-1918). Ցեղասպանութեան դատապարտուած հայ բեկորներու փրկարար Ասպատակը

1918ի այս օրը՝ 31 Մայիսին, արկածի հետեւանք անհեթեթ մահ մը հայ իրականութենէն ընդմիշտ հեռացուց արժանաւոր հայորդի մը՝ Մարզպետ գրչանունով ճանչցուած Ղազարոս Ղազարոսեանը, որ Մեծ Եղեռնի տարիներուն, Հաճի Հիւսէյին Էֆէնտի կեղծ անունով, ասպատակող խումբ մը կազմած՝ մահուան ճիրաններէն փրկեց հարիւրաւոր հայ տարագիրներ։ Հայ ազգային-ազատագրական շարժման ականաւոր դէմքերու շարքին իր յատուկ տեղը ունի Մարզպետ, որուն կեանքն ու…