Պատմութիւն

Հրայր Մարուխեան

Հրայր Մարուխեանը Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան ակնառու անդամ էր եւ կուսակցութեան երկարամեայ ներկայացուցիչ, ով իր մահկանացուն կնքեց 1998թ.-ին: Իր ղեկավարութեան օրօք Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը վերամիացաւ Սոցինտերնին: Հրայր Թորգոմի Մարուխեանը ծնուել է 1928 թ.-ի դեկտեմբերի 19-ին Իրանի Քերմանշահ քաղաքում: Աւարտելով Իրանի Պետական Համալսարանի մեքենագիտական ճարտարագիտութեան բաժինը, յետագայում նա հիմնեց իր սեփական ճարտարագիտական ձեռնարկութիւնը: Վաղ տարիքից անդամակցել է…

ՎԱՎԵՐԱԳՐԵՐ – ՀՅ Դաշնակցության մեծ դատավարության թղթածրարները

«ՎԷՄ» համահայկական հանդեսը, հենց առաջին համարից, առանձին խորագրով, հաջորդականությամբ հրապարակել է ՀՅԴ Մեծ կամ «լիժինյան» դատավարության գործի (1912 թ. հունվար-մարտ, Սանկտ Պետերբուրգ) հատորներում պարունակվող կուսակցության հայտնի գործիչներին վերաբերող փաստաթղթերը: ՀՅԴ պաշտոնական կայքում հրապարակում ենք այդ նյութերը՝ պարփակված մեկ փաստաթղթում։ Ներբեռնել PDF փաստաթուղթը

Քրիստափորի եւ Սիամանթոյի Միասնաբար Ս. Զաւարեանին Ուղարկած Բացիկը

Պոսթընի Հ.Յ.Դ. արխիւներուն մէջ գտնուող եւ 1167-89 թուահամարը կրող վերեւի այս փաստաթուղթը փոքր բացիկ մըն է, սակայն բացառիկ՝ իր պատմական արժէքով։ Հոն, կողք-կողքի կը գտնենք Հ.Յ.Դաշնակցութեան հիմնադիրներէն Քրիստափոր Միքայէլեանը եւ հայկական յեղափոխութեան տաղերգու Սիամանթոն, որոնք անջատաբար բայց միեւնոյն բացիկի նեղ տարածքին մէջ սեղմած են իրենց գրութիւնները, ուղղուած Ժընեւ, «Դրօշակ»ի խմբագրութեան եւ յատկապէս Սիմոն Զաւարեանին։ Թուականի…

23 Նոյեմբեր 1920ին վարչապետ Համօ Օհանջանեանի «Բիւրօ-Կառավարութիւն»ը իր հրաժարականը ներկայացուց խորհրդարանին

91 տարի առաջ, 23 Նոյեմբերի այս օրը, Հայաստանի խորհրդարանին իր հրաժարականը ներկայացուց 28 Մայիս 1918ին կերտուած անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան երրորդ վարչապետին՝ Համօ Օհանջանեանի գլխաւորած «Բիւրօ-Կառավարութիւն»ը։ Հայաստանի Հանրապետութեան կարճատեւ կեանքին ամէնէն օրհասական պահուն, հայ եւ թուրք պոլշեւիկներու մայիսմէկեան խռովութեանց հետեւանքով նորանկախ մեր երկրին ու պետութեան սպառնացող կործանման վտանգը դիմագրաւելու վճռականութեամբ, 5 Մայիս 1920ին օրուան Հ.Յ.Դ. Բիւրոն…

Խաչատուր Կարճիկեան (1882-1918). Հայոց ազատ եւ անկախ պետականութեան կառուցումին անձնուէր առաջամարտիկն ու… քաւութեան նոխազը

Աշխարհաքաղաքական իր աննպաստ դիրքին ու թշնամապէս տրամադրուած դրացիներ ունենալու պատմական դաժան ճակատագրին բերմամբ, հայ ժողովուրդը պարտաւորուեցաւ իր արիւնէն ծանրագոյն գին վճարելու ոչ միայն Հայաստանի անկախութիւնը նուաճելու, այլեւ իր ազգային պետականութիւնը կերտելու համար։ Միայն «անձեւ քաոս» մը չէին պարզեր Հայաստանն ու հայութիւնը 1918ի Մայիսին, երբ հերոսաբար ծառացան հայասպանական իր ծրագիրը ամբողջացնելու եկած թրքական ոսոխին դէմ, Սարդարապատեան…

Սերոբ Աղբիւր (Վարդանեան,1864¬1899). Հայկական Ազատամարտի «առիւծասիրտ» հայդուկապետը

Հայ մարդու ազգային յիշողութեան մէջ անջնջելի խորհուրդ ու պատգամ խտացուցած է մեր օրացոյցին 24 Հոկտեմբերի էջը, որովհետեւ թրքական բռնակալութեան սադրանքով, 112 տարի առաջ այսպիսի օր մը, Սասնոյ Կէլիէկուզան գիւղին մէջ, դաւադրաբար թունաւորուեցաւ, նահատակուեցաւ ու անարգօրէն գլխատուեցաւ մեր ժողովուրդին առասպելատիպ հերոսներէն Աղբիւր Սերոբ։ Հայոց ազգային¬ազատագրական շարժման անզուգական դէմքերէն եղաւ Սերոբ Վարդանեան աւազանի անունով Սասնոյ Աշխարհին մէջ…

Աւետիք Իսահակեան (1875-1957). Հայոց Սրտի խռովայոյզ երգիչը

Հոկտեմբեր 17ի այս օրը, 54 տարի առաջ, Երեւանի մէջ վախճանեցաւ արդի հայ գրականութեան ամէնէն սիրուած դէմքերէն Աւետիք Իսահակեան, որ քնարերգական իր մեծ տաղանդով դարձաւ Հայոց Սրտի խռովայոյզ երգիչը եւ արժանացաւ հայ բանաստեղծներու Վարպետի տիտղոսին։ Նաեւ իբրեւ ազգային դէմք՝ Աւետիք Իսահակեան իր ուրոյն դրոշմը դրաւ հայ ժողովուրդի նոր ժամանակներու փոթորկայոյզ կեանքին վրայ։ Իր կարեւոր ներդրումը ունեցաւ…

11 Հոկտեմբեր 1920. Խորհրդային Ռուսաստանի լիազօր Պորիս Լեգրանի պատուիրակութեան ժամանումը Երեւան

Հոկտեմբեր 11ի այս օրը, 1920 թուականին, Խորհրդային Ռուսաստանը ներկայացնող յատուկ պատուիրակութիւն մը, Պորիս Լեգրան անունով արկածախնդիր պոլշեւիկի մը գլխաւորութեամբ, ժամանեց Երեւան՝ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան հետ նոյն տարուան Յունիսին Մոսկուայի մէջ սկսուած բանակցութիւնները իբր թէ շարունակելու համար։ Բացայայտ դիւանագիտական կեղծիք էր Լեգրանի պատուիրակութեան Երեւան այցին համար պաշտօնապէս յայտարարուած նպատակը։ Անկախ Հայաստանի գոյութեան դէմ, Ապրիլ 1920ի վերջե-…

27 Սեպտեմբեր 1919. Դաշնակցութիւնը իր 9րդ Ընդհանուր Ժողովը գումարեց նորանկախ Հայաստանի մայրաքաղաքին մէջ

1890ին Թիֆլիսի մէջ իր հիմնադրութենէն 29 տարի ետք միայն՝ Դաշնակցութիւնը բախտը ունեցաւ անկախ Հայաստանի ազգային պետականութեան հովանիին տակ գումարելու իր Ընդհանուր Ժողովը։ Սեպտեմբեր 27ի այս օրը, 92 տարի առաջ, նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքին մէջ, հանդիսաւորապէս բացումը կատարուեցաւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան 9րդ Ընդհանուր Ժողովին, որ կոչուած էր դառնալու պատմական ժողով մը։ Հ.Յ.Դ. Ընդհանուր Ժողովներու շարքին իններորդը…

26 Սեպտեմբեր 1918. Արամ Մանուկեանի հրամանագրով՝ անձնական զէնքերը առգրաւուեցան նորաստեղծ Հայաստանի տարածքին

1918ի այս օրը՝ 26 Սեպտեմբերին, նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետութեան ամբողջ տարածքին եւ յատկապէս մայրաքաղաք Երեւանի մէջ, ներքին գործոց նախարար Արամ Մանուկեանի հրամանագրով գործադրութեան յանձնուեցաւ քաղաքացիներու մօտ գտնուող սեփական զէնքերու եւ զինամթերքի պետականացման՝ առգրաւման կառավարական որոշումը։ Անձնական զէնքերու հաւաքման խնդիրը Հայաստանի նորաստեղծ Հանրապետութեան ամէնէն ցաւոտ ու փշոտ հարցերէն մէկն էր։ Մայիսեան յաղթական հերոսամարտներէն ետք, թրքական նահանջող զօրքերէն…