Պատմութիւն

Միսաք Թորլաքեան (1888-1968). Հայկական Նեմեսիսի անվեհեր բազուկը եւ Դաշնակցական ահաբեկիչի պայծառ դէմքը

Հայ ժողովուրդի հերոսական ծնունդներու անմոռանալի փաղանգին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ Միսաք Թորլաքեան, որուն մահուան տարելիցն է այսօր` Նոյեմբեր 12: 12 Նոյեմբեր 1968ին, Քալիֆորնիոյ մէջ, ութսուն տարեկան հասակին, առյաւէտ փակուեցան ցաւատանջ աչքերը Ազգային Հերոսին: Ցաւատանջ աչքեր՝ որոնք մանուկ տարիքէն զարհուրանքով տեսած էին ե՛ւ Համիտեան կոտորածները, ե՛ւ 1915ին թրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրը, ե՛ւ հայ…

Իս­րա­յէլ Օ­րի (1659-1711). ­Հայ ­Դա­տի մի­ջազ­գա­յին ար­ծարծ­ման նա­խա­կա­րա­պե­տը

Նո­յեմ­բեր 7ի այս օ­րը հայ ժո­ղո­վուր­դը կ­’ո­գե­կո­չէ մա­հո­ւան 306րդ ­տա­րե­լի­ցը իր ար­ժա­նա­ւոր դէմ­քե­րէն Իս­րա­յէլ Օ­րիի։ Օ­րի կը հան­դի­սա­նայ ար­դի դա­րե­րու հայ ժո­ղո­վուր­դի ա­զա­տագ­րու­թեան եւ Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան պայ­քա­րին անձ­նո­ւէր նա­խա­կա­րա­պե­տը։ Յատ­կա­պէս այս օ­րե­րուն, երբ ­Հա­յաս­տա­նէն մին­չեւ աշ­խար­հի չորս ծա­գե­րը հայ ժո­ղո­վուր­դը ա­մէ­նուր կը դի­մագ­րա­ւէ մար­տահ­րա­ւէ­րը՝ մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թեան եւ դի­ւա­նա­գի­տու­թեան այժ­մէա­կան ու հրա­տապ հար­ցե­րու օ­րա­կար­գին վրայ ար­ժա­նի…

Արվեստագետ Ազատամարտիկը. Արթուր Ղարիբյան (1967-1992)

Այսօր Արթուր Ղարիբյանի հիշատակի օրն է Ծնվել է 1967թ. դեկտեմբերի 16-ին Ստեփանավանում՝ կուլիկամցու ընտանիքում: 1992-ին ավարտել է Երևանի Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի կերպարվեստի բաժինը, սովորել քանդակի բաժնում: 1988-ից մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջանների, ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի, Գետաշենի, Մարտունաշենի ինքնապաշտպանական մարտերին, Շուշիի, Կրկժանի, Մարտակերտի ազատագրմանը, Մալիբեյլիի, Լեսնոյի, Խոջալուի, Լաչինի ռազմական գործողություններին: Եղել է Շուշիի Առանձնակի գումարտակի գրոհային դասակի…

2 ­Նո­յեմ­բեր 1847ին, սուլ­թա­նա­կան հրա­մա­նագ­րով, «բո­ղո­քա­կա­նու­թիւն»ը ճանչ­ցո­ւե­ցաւ իբ­րեւ ու­րոյն «միլ­լէթ»

­Հայ Ա­ւե­տա­րա­նա­կան Ե­կե­ղեց­ւոյ ազ­գայ­նաց­ման 170ա­մեայ ու­ղին 2 ­Նո­յեմ­բե­րի այս օ­րը, 170 տա­րի ա­ռաջ, Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան տա­րած­քին, ­Սուլ­թա­նի «­Կայ­սե­րա­կան Ի­րա­տէով» (հրա­մա­նագ­րով), «բո­ղո­քա­կա­նու­թիւն»ը պաշ­տօ­նա­պէս ճանչ­ցո­ւե­ցաւ իբ­րեւ «միլ­լէթ» (ու­րոյն հա­սա­րա­կու­թիւն)։ Թէեւ սուլ­թա­նա­կան հրա­մա­նա­գի­րը ի­րա­ւա­կան անձ­նա­ւո­րու­թեան հան­գա­մանք կը շնոր­հէր ընդ­հան­րա­պէս բո­ղո­քա­կան­նե­րու կրօ­նա­կան հա­մայն­քին, բայց ի­րա­կա­նու­թեան մէջ եւ էա­պէս նո­րա­հաս­տատ «­Հայ Ա­ւե­տա­րա­նա­կան Ե­կե­ղե­ցի»ն­ էր, որ կ­’ար­ժա­նա­նար պաշ­տօ­նա­կան ճա­նա­չու­մի եւ ա­զատ…

30 Հոկտեմբեր 1920. Դասալքութեան չարիքը եւ Կարսի անկումին ազգային ողբերգութիւնը

Ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ազ­գա­յին յի­շո­ղու­թեան մէջ կան ոչ միայն ինք­նա­ճա­նաչ­ման եւ հպար­տու­թեան, եր­կուն­քի եւ խո­յան­քի ո­գեշն­չող պա­հեր, այլ կան նաեւ փոր­ձու­թեան ու յու­սա­բե­կու­մի, մեղ­կու­թեան եւ ան­կու­մի ող­բեր­գա­կան վայր­կեան­ներ, ո­րոնք կեան­քի եւ ժա­մա­նա­կի թա­ւա­լու­մին հետ ա­ւե­լի ու ա­ւե­լի կը շեշ­տեն ի­րենց բախ­տո­րոշ նշա­նա­կու­թիւ­նը։ Հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին յի­շո­ղու­թեան մէջ այ­դօ­րի­նակ դառ­նու­թեան էջ մը կը բա­ցո­ւի Հոկ­տեմ­բեր 30ին… 97 տա­րի…

Սիմոն Զաւարեան (1866-1913). ­Հայ յե­ղա­փո­խա­կան շարժ­ման ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆ «Աշ­խար­հիկ Սուրբ»ը

Հոկ­տեմ­բեր 27ի այս օ­րը, 104 տա­րի ա­ռաջ, Պոլ­սոյ մէջ հրա­տա­րա­կո­ւող Հ.Յ.Դ. պաշ­տօ­նա­թերթ «Ա­զա­տա­մարտ»ի խմբագ­րա­տու­նէն հե­տիոտն տուն վե­րա­դառ­նա­լու ա­մէ­նօ­րեայ իր ճամ­բու ըն­թաց­քին, 47 տա­րե­կա­նին սրտէն կա­թո­ւա­ծա­հար ին­կաւ ­Սի­մոն ­Զա­ւա­րեան։ Այդ­պէս յան­կար­ծա­մահ՝ հա­յոց աշ­խար­հէն մարմ­նա­պէս հե­ռա­ցաւ հայ ժո­ղո­վուր­դի ե­զա­կի դէմ­քե­րէն մէ­կը, որ իր կեան­քով ու գոր­ծով, ան­հա­տա­կա­նու­թեամբ ու գա­ղա­փա­րա­կան աշ­խար­հով՝ նո­ւա­ճեց հա­յոց գա­լիք սե­րունդ­նե­րուն ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ներշնչ­ման աղ­բիւր…

25 ­Հոկ­տեմ­բեր 1920. ­Հա­յոց բա­նա­կին վեր­ջին յաղ­թա­կան կռիւ­նե­րը՝ ­Սուր­մա­լո­ւի ճա­կա­տին վրայ

Հայ ժո­ղո­վուր­դի նո­րա­գոյն պատ­մու­թեան, բայց մա­նա­ւանդ 28 ­Մա­յիս 1918ին կեր­տո­ւած ան­կախ ­Հա­յաս­տա­նի տա­րեգ­րու­թեան ա­մէ­նէն սեւ օ­րե­րը ար­ձա­նագ­րո­ւե­ցան Հոկ­տեմ­բեր 1920ին, երբ ­Լե­նին-­Քե­մալ սա­դա­յէ­լա­կան զի­նակ­ցու­թիւ­նը ամ­բողջ թա­փով եր­կու կրա­կի մէջ ա­ռաւ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը։ Սեպ­տեմ­բեր 1920ի վեր­ջին օ­րե­րուն քե­մա­լա­կան զօր­քե­րը լայ­նա­ծա­ւալ յար­ձա­կու­մի ձեռ­նար­կե­ցին ­Հա­յաս­տա­նի դէմ՝ ա­ռանց պա­տե­րազ­մի պաշ­տօ­նա­կան յայ­տա­րա­րու­թեան։ Թր­քա­կան ներ­խու­ժու­մը իր յա­ջո­ղու­թեան գրա­ւը դրած էր Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քին…

Աղբիւր Սերոբ (Վարդանեան,1864-1899). Քաջարի ռազմիկն ու խստապահանջ հայդուկապետը

Հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման ամէնէն առասպելական հերոսներէն է Աղբիւր Սերոբը, որ 1899 թուականի 24 Հոկտեմբերի այս օրը, դաւադրաբար թունաւորուած հայ անունին անարժան դաւաճաններու կողմէ եւ շրջապատուած թուրք մեծաթիւ զօրքով, զէն ի ձեռին մինչեւ վերջին շունչ կռուեցաւ անարգ թշնամիին դէմ եւ… ինկաւ Ազատութեան Մեծ Երազի արիւնոտ ճանապարհին։ Մեր ժողովուրդն ու հայ աշուղները սրտաբուխ շատ երգեր նուիրեցին…

19 ­Հոկ­տեմ­բեր 1829. ­Կար­նոյ հա­յու­թեան մեծ գաղ­թը դէ­պի Ա­րե­ւե­լա­հա­յաս­տան

Հոկ­տեմ­բեր 19ի այս օ­րը, 188 տա­րի ա­ռաջ, սկսաւ ­Կար­նոյ (Էրզ­րում) եւ շրջա­կայ­քի հա­յու­թեան զան­գո­ւա­ծա­յին գաղ­թը դէ­պի Ա­րե­ւե­լա­հա­յաս­տան՝ Ա­խալց­խա, Ա­խալ­քա­լաք, ­Ծալ­կա, ­Լո­ռի-­Փամ­պակ եւ ­Գիւմ­րի։ Կար­նոյ հա­յու­թեան մեծ գաղ­թը կը հե­տե­ւէր ցա­րա­կան զօր­քի նա­հան­ջին։ ­Ցա­րա­կան Ռու­սաս­տա­նը Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան դէմ իր շղթա­յա­զեր­ծած գրո­հին ու յաղ­թա­կան ար­շա­ւին վերջ տա­լով՝ կը վե­րա­դառ­նար Անդր­կով­կա­սի մէջ իր ամ­րա­ցու­ցած դիր­քե­րուն։ Իսկ ­Կար­նոյ եւ…

Քրիստափոր (Միքայէլեան, 1859-1905). Վերածնուած Հայաստանի ու հայկական յեղափոխութեան դրօշակիր առաջնորդը

158 տա­րի ա­ռաջ, ­Հոկ­տեմ­բեր 18ի լու­սա­ւոր օր մը, ­Հա­յաս­տան Աշ­խար­հը ծնունդ տո­ւաւ Ք­րիս­տա­փոր ­Մի­քա­յէ­լեան ա­նուն ա­րու զա­ւա­կի մը, որ կո­չո­ւած էր մարմ­նա­ւո­րե­լու բազ­մա­չար­չար ու­ղի կտրած եւ ստոյգ մա­հո­ւան ան­դուն­դը գլո­րող մեր ժո­ղո­վուր­դին վե­րած­նե­լու, այ­լեւ բաց ու խրոխտ ճա­կա­տով ազ­գե­րու մեծ ըն­տա­նի­քին մէջ իր ար­ժա­նի տե­ղը վե­րա­հաս­տա­տե­լու յե­ղա­փո­խա­կան կամ­քը։ ՔՐԻՍՏԱՓՈՐ հան­դի­սա­ցաւ 19րդ ­դա­րա­վեր­ջի Հայ­կա­կան ­Յե­ղա­փո­խու­թեան մար­տու­նակ…