Պատմութիւն

Վարդան Շահպազ (Մինաս Տօնիկեան, 1872-1959). Գաղափարական Հաւատք եւ Յեղափոխական Ինքնահաւատարմութիւն

Հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման ան­խոնջ նո­ւի­րեալ­նե­րէն եւ, մա­հուան հետ ճա­կա­տում­նե­րէն միշտ յաղ­թա­կան դուրս ե­կած, ­Դաշ­նակ­ցու­թեան գա­ղա­փա­րի անն­կուն մար­տիկ­նե­րէն է Վար­դան ­Շահ­պազ, ո­րուն մա­հո­ւան 58րդ տա­րե­լի­ցը կ­՚ո­գե­կո­չենք ­Յու­նիս 8ի այս օ­րը։ 1959ի ­Յու­նիս 8ին, ­Լի­բա­նա­նի մայ­րա­քա­ղաք Պէյ­րու­թի Հ.Յ.Դ. ­Ժո­ղովր­դա­յին ­Տան «­Հայ­րիկ»ի իր սե­նեա­կին մէջ, տե­սո­ղու­թիւ­նը կորսն­ցու­ցած՝ աչ­քե­րը առ­յա­ւէտ փա­կեց 87ա­մեայ հայ յե­ղա­փո­խա­կան մը, որ ­Վար­դան Շահ­պազ…

Արարատի վեհափառ հպարտութեամբ՝ վահագնաշունչ ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅը

«Կ’անցնին բոլոր վէրքերն ու բոլոր յուսահատութիւնները, բոլոր նուաստացումներն ու բոլոր ստրջանքները,¬ ինչ որ կը մնայ հայ մանուկն է հայրենի հողին վրայ: Ահա, այս պէտք է ըլլայ մեր Ալֆան ու մեր Օմեղան, մեր ճշմարտութիւնն ու մեր արդարութիւնը: Թող այս օտար եզերքներուն վրայ մեր վերջին երգը լռէ յաւիտեանս յաւիտենից, միայն թէ հայ շինականը լուսաբացին կարենայ իր զուարթութիւնը…

Եգիպտացի (Արտաշէս Դեւեան, 1868¬1897). Հայ յեղափոխականի աննկուն կամքը

Ճակատագրի դառն ու հեգնական խաղերու շարքին ամէնէն ծանր հարուածներէն մէկը աննկուն յեղափոխականին՝ մահուան հետ ամէնօրեայ ճակատումներէն անյաղթ դուրս եկած գաղափարի մարտիկին պարտութիւնն է հիւանդութեամբ հարւածող մահուան առջեւ… 1897ի այս օրը, Յունիս 1ին, Աղեքսանդրիոյ (Եգիպտոս) մէջ, ուր թոքախտէ բուժուելու համար ղրկուած էր Պոլիսէն, բոցավառ իր աչքերը առյաւէտ փակեց 29ամեայ հայ երիտասարդ մը, որ հայ ազգային¬ազատագրական շարժման…

Մարզպետ (Ղազարոս Ղազարոսեան, 1878-1918). Մեծ Եղեռնէն վերապրած արմատախիլ հայ բեկորներու փրկարար Ասպատակը

1918ի այս օրը՝ 31 Մայիսին, արկածի հետեւանք անհեթեթ մահ մը հայ իրականութենէն ընդմիշտ հեռացուց արժանաւոր հայորդի մը՝ Մարզպետ գրչանունով ճանչցուած Ղազարոս Ղազարոսեանը, որ Մեծ Եղեռնի տարիներուն, Հաճի Հիւսէյին Էֆէնտի կեղծ անունով, ասպատակող խումբ մը կազմած՝ մահուան ճիրաններէն փրկեց հարիւրաւոր հայ տարագիրներ։ Հայ ազգային¬ազատագրական շարժման ականաւոր դէմքերու շարքին իր յատուկ տեղը ունի Մարզպետ, որուն կեանքն ու…

30 Մայիս 1918. Հայաստանի անկախութեան իրաւական հիմքը

Մայիս 30ի այս օրը պատմական նշանակութեամբ յագեցած թուական է հայ ժողովուրդի ազգային յիշողութեան մէջ։ 99 տարի առաջ, 30 Մայիս 1918ին, Անդրկովկասի ատենի «մայրաքաղաք» Թիֆլիսի մէջ, Հայոց Ազգային Խորհուրդը ի լուր աշխարհին յայտարարեց՝ «Անդրկովկասի քաղաքական ամբողջութեան լուծումով եւ Վրաստանի ու Ազրբեջանի անկախութեան հռչակումով ստեղծուած նոր դրութեան հանդէպ՝ Հայոց Ազգային Խորհուրդը իրեն յայտարարում է հայկական գաւառների գերագոյն…

Սար­գիս ­Մա­նա­սեան (1880?-1920). ­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան պա­հա­պան «ան­կեղծ զի­նո­ւոր»ը, որ ա­ռա­ջին զո­հե­րէն ե­ղաւ պոլ­շե­ւի­կեան «յե­ղա­փո­խու­թեան»

29 ­Մա­յի­սի այս օ­րը, 98 տա­րի ա­ռաջ, ­Պա­քո­ւի մեր­ձա­կայ­քը՝ ­Կաս­պից ­Ծո­վուն բա­ցե­րը, պոլ­շե­ւիկ­նե­րը գնդա­կա­հա­րե­ցին եւ ծով նե­տե­ցին խոշ­տան­գը­ւած մար­մի­նը հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման անձ­նո­ւէր­նե­րէն եւ ­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան պա­հա­պան ան­կեղծ զի­նո­ւոր­նե­րէն ­Սար­գիս ­Մա­նա­սեա­նի։ Հա­մա­կով­կա­սեան տա­րո­ղու­թեամբ քա­ղա­քա­կան ու պե­տա­կան հան­րա­ծա­նօթ գոր­ծիչ էր ­Սար­գիս ­Մա­նա­սեան, որ պոլ­շե­ւիկ­նե­րու ձե­ռամբ իր նա­հա­տա­կու­թե­նէն տա­կա­ւին քա­նի մը ա­միս ա­ռաջ, 1919ի աշ­նան, ներ­քին…

28 Մայիս 1918. Հայ ժողովուրդը արեամբ նուաճեց ազատ, անկախ ու միացեալ ապրելու իր իրաւունքը

Մա­յիս 28ին, 99 տա­րի ա­ռաջ, Ա­րա­րա­տեան դաշ­տին մէջ, հայ ժո­ղո­վուր­դը սե­փա­կան ու­ժով պար­տու­թեան մատ­նեց թրքա­կան աս­պա­տակ զօր­քե­րը եւ ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս, այ­լեւ հե­րո­սա­կան ա­րեամբ նո­ւա­ճեց ա­զատ, ան­կախ ու միա­ցեալ ապ­րե­լու իր ի­րա­ւուն­քը։ 1918 թո­ւի ­Մա­յիս 25ին ­Սար­դա­րա­պա­տի, իսկ յա­ջորդ օ­րե­րուն նաեւ ­Բաշ-Ա­պա­րա­նի եւ Ղա­րա­քի­լի­սա­յի ճա­կատ­նե­րուն վրայ, թրքա­կան բա­նա­կի ընդ­հա­նուր յար­ձա­կո­ղա­կա­նը կա­սեց­նե­լով, թշնա­մին նա­հան­ջի մղե­լով եւ դէ­պի յա­ռաջ…

25 ­Մա­յիս 1918. ­Հայ ժո­ղո­վուր­դի դա­րա­կերտ ­Սար­դա­րա­պա­տի յաղ­թա­նա­կը

1918ի ­Մա­յիս ամ­սու վեր­ջին շա­բա­թը, յատ­կա­պէս ­Մա­յիս 25էն ­Մա­յիս 28 եր­կա­րող քա­նի մը օ­րե­րը, դա­րա­կազ­միկ հան­գո­ւա­նը կը խորհր­դան­շեն հայ ժո­ղո­վուր­դի նո­րա­գոյն շրջա­նի պատ­մու­թեան։ 99 տա­րի ա­ռաջ, ­Մա­յի­սի այս օ­րե­րուն, կեր­տո­ւե­ցաւ պան­ծա­լի Ա­ւան­դը «­Մա­յիս 28»ի, որ խտա­ցուց խոր­հուր­դը հայ ժո­ղո­վուր­դի նոր դա­րաշր­ջան մուտ­քին ու, իբ­րեւ Ազ­գա­յին-­Պե­տա­կան Ա­ծո­ւի, յաղ­թա­կան վե­րա­կանգ­նու­մին։ Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տի ար­հա­ւիր­քին մէջ տո­ւայ­տող հայ ժո­ղո­վուր­դը,…

Սողոմոն Թեհլիրեան (1896-1960). Հայկական Իրաւունքի եւ Արդարութեան անմահ մարմնաւորումը

Ա­մէն ազգ ալ ու­նի յա­տուկ ա­նուն­ներ, ո­րոնք ա­ռան­ձինն բա­ւա­րար են ամ­բողջ ազ­գա­յին յի­շո­ղու­թիւն մը արթնց­նե­լու, տո­ւեալ ազ­գի ապ­րող սե­րունդ­նե­րը ներ­կա­յէն վեր բարձ­րաց­նե­լու եւ անխ­տիր բո­լո­րին հա­մա­կե­լու ազ­գա­յին ինք­նա­ճա­նա­չու­մի ու ազ­գա­յին սրբա­զան պարտ­քը կա­տա­րե­լու հպար­տու­թեան ան­մար, այ­լեւ կե­նա­րար խոր­հուր­դով։ Հայ ժո­ղո­վուր­դին հա­մար այդ­պի­սի՛ հնչե­ղու­թիւն ու­նի ա­նու­նը ­Սո­ղո­մոն Թեհ­լի­րեա­նի։ Հայ Ազ­գի եւ ­Հա­յաս­տան ­Հայ­րե­նի­քի ար­դա­րա­դատ՝ վրի­ժա­ռու բա­զու­կը…

18 ­Մա­յիս 1900. Աղ­բիւր ­Սե­րո­բի դա­հիճ Պ­շա­րէ ­Խա­լի­լի ա­հա­բե­կու­մը

«Ս­պա­ղան­քի ա­ւե­րիչ եւ ՍԵՐՈ­Բի սպան­նող Պ­շա­րի ­Խա­լիլ ա­ղան, որ սուլ­թա­նէն պա­տուան­շան ստա­ցած էր ի վար­ձատ­րու­թիւն իր կա­տա­րած չա­րա­գոր­ծու­թիւն­նե­րի հա­մար, ­Մու­շէն ե­րեք ժամ հե­ռու, «­Դաշ­նակ­ցու­թեան» հրո­սակ­նե­րու ձեռ­քով սպան­նո­ւած է, իր եր­կու թիկ­նա­պահ­նե­րուն հետ միա­սին։ ­Նոյն հրո­սակ­նե­րը սպան­նած են նաեւ Սե­րո­բի դա­ւա­ճան­նե­րը՝ ­Գե­տա­շէն­ցի Ա­ւէն, ա­նոր ա­ներ­ձա­գը՝ ­Շէ­նըք­ցի ­Կա­րա­պետ Առ­քո­յեա­նը եւ ու­րիշ­ներ»։ Յե­ղա­փո­խա­կան այս ազ­դով՝ Հ.Յ.Դ. պաշ­տօ­նա­թերթ «Դ­րօ­շակ»,…