Պատմութիւն

Աւետիս Ահարոնեան (1866-1948). «Ազատութեան ճանապարհին» վիշտի ու արցունքի, ցասումի եւ պայքարի երգիչը

4 Յունուար 1866ին, 147 տարի առաջ, հայրենի Իգդիր գաւառի Իգդիրմաւա գիւղի դարբին Առաքել Ահարոնեանի յարկին տակ ծնաւ արու զաւակ մը, որուն Աւետիս անունը տուին՝ հայոց տօնացոյցին համաձայն Քրիստոսի ծնունդին նախօրեակը աւետելու ներշնչումով։ Իսկապէս ալ Աւետիս Ահարոնեան աւետաբերը եղաւ հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական պայքարի արշալոյսին։ Եղաւ լռել չգիտցող, այլեւ ստրկային հնազանդութեան լռութիւնը մերժող Հայը, որ իր գրիչով…

Նահատակ Հերոս Աբօ Աշճեանի Յիշատակի Հաւաք՝ Հոլիվուտի Մէջ

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական կոմիտէի հովանաւորութեամբ եւ կազմակերպութեամբ ՀՅԴ Հոլիվուտի «Գարեգին Նժդեհ» կոմիտէութեան, անցեալ Կիրակի, կէսօրէն ետք ժամը 1:30ին տեղի ունեցաւ ժողովրդային հաւաք մը՝ ի յիշատակ երեսուն տարի առաջ թրքական յանցագործ պետութեան կողմէ առեւանգուած ընկեր Աբօ Աշճեանին: Հաւաքի բացումը կատարեց Մարալ Թուլումեան: Իր պարունակած շահեկան տեղեկութեանց համար, ստորեւ կը ներկայացնենք Թուլումեանի խօսքը՝ ամբողջութեամբ.…

Գարեգին Նժդեհ (1886-1955). Հայու Կամքին եւ Գաղափարի Ուժին դաշնակցական մարմնաւորումը

Դեկտեմբեր 21ի այս օրը, 57 տարի առաջ, Խորհրդային Միութեան ծայր աստիճան «վտանգաւոր» նկատուած «բանտարկեալ»ներու Վլատիմիր բանտին մէջ, իր վերջին շունչը փչեց Հայկական Ազատամարտի անկրկնելի հերոսներէն Գարեգին Նժդեհ։ Հայ ժողովուրդը միայն յաւուր պատշաճի յարգանքի տուրք ընծայելու մղումով չէ, որ կþոգեկոչէ Նժդեհի մահուան տարելիցը։ Ոչ ալ տարուան միայն այս օրը կը ստեղծէ պատեհութիւնը, որպէսզի ամենայն հաւատքով ու…

Լեւոն Թադէոսեան (Պապաշա, 1865-1935). Անբասիր յեղափոխականը, որ արժանաւորապէս մարմնաւորեց Հ.Յ.Դ. բարոյական հեղինակութիւնը հայ ազատագրական շարժման մէջ

Երէկ՝ Դեկտեմբեր 19ին, լրացաւ մահուան 77րդ տարելիցը Հայկական Ազատամարտի ոսկեմատեանին մէջ իր բացառիկ տեղը ունեցող անբասիր յեղափոխականի դաշնակցակա՛ն կերպարի մը՝ Լեւոն Թադէոսեանի (Պապաշա)։ Սիմոն Զաւարեանի եւ Յոնան Դաւթեանի կողքին, հայ յեղափոխականի բարոյական խստապահանջութիւնը եւ մաքրակրօնութիւնը անձնական վարքով արմատաւորած ու Դաշնակցութեան բարոյական հեղինակութիւնը արժանաւորապէս մարմնաւորած դէմքերու շարքին, անպայման իր յատուկ տեղը ունի Լեւոն Թադէոսեան, որ իր…

5 Դեկտեմբեր 1921. Արշաւիր Շիրակեան ահաբեկեց Սայիտ Հալիմ Փաշան

Դեկտեմբեր 5ի այս օրը, Իտալիոյ մայրաքաղաք Հռոմի փողոցներէն մէկուն վրայ, օր – ցերեկով, հայ ժողովուրդը արդար մահապատիժի ենթարկեց աւելի քան մէկուկէս միլիոն հայորդիներու ցեղասպանութեան թրքական ոճիրին գլխաւոր պատասխանատուներէն՝ Իթթիհատական կառավարութեան վարչապետ Սայիտ Հալիմ Փաշան։ Ահաբեկիչը 21 տարեկան երիտասարդ մըն էր, անունը՝ Արշաւիր Շիրակեան։ Առաջին Աշխարհամարտը դեռ չսկսած, երբ Հին Աշխարհը կը գալարուէր գաղթատիրութեան ճիրաններուն մէջ…

Վահէ Օշական (1922-2000)

Վահէին առաջին անգամ հանդիպել եմ 1963 թւականին՝ Բէյրութում: Ուշ գիշեր էր: Եթէ չեմ սխալւում, հաւաքւած էինք «Բագին»-ի խմբագրատանը: Ներկաներից յիշում եմ՝ Գեղարդին, Յակոբ Կիւլոյեանին, Պօղոս Սնապեանին, Սամուէլ Սարուխանեանին եւ Անդրանիկ Ծառուկեանին: Վերջինս խմբին միացաւ աւելի ուշ ժամի, ընդառաջելով մեր հեռախօսային դիմումին: Կարճ ժամանակում Վահէն գրաւեց իմ ուշադրութիւնը, իր տարօրինակ,- չասելու համար երբեմն հակասական,- մտածումներով, որոնք…

Լեւոն Շանթ (1869-1951). Հայ ազգային ինքնութեան եւ անհատականութեան մեծատաղանդ վերծանողը

Նոյեմբեր 29ի այս օրը, մեր ժողովուրդը կորսնցուց իր ազգային էութեան եւ մարդկային ինքնուրոյն ներաշխարհին ամէնէն խորիմաց վերծանողներէն ու մեծատաղանդ գրողներէն Լեւոն Շանթը։ Յատկապէս թատերական իր գործերով՝ մանաւա՛նդ կոթողական իր «Հին Աստուածներ»ով անմահացած գրողն է Լեւոն Շանթ։ Բայց ճշմարտութեան դէմ մեղանչել պիտի ըլլար միայն իբրեւ մեծատաղանդ թատերագիր յիշել այնքա՜ն բազմաշնորհ ու բազմավաստակ դէմքը Լեւոն Շանթի, որ…

Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան, 1895-1966).

Թերեւս ուրիշ ազգերու պարագային հազուադէպ կը պատահի, որ յոբելեար մը, իր մեծարման նուիրուած հանդիսաւոր պահուն, երբ իր վաստակն ու ժառանգութիւնը ըստ արժանւոյն կը փառաւորուին, այդպէս յանկարծակի, բեմէն իր շնորհակալութեան խօսքն ու պատգամը փոխանցած ժամանակ, կաթուածահար իյնայ եւ առյաւէտ փակէ իր աչքերը։ Բայց հայ իրականութեան մէջ, յատկապէս յետ¬եղեռնեան ժամանակաշրջանի առաջին տասնամեակներուն, հազուադէպ չեղան հանդիսաւոր բեմի վրայ…

Գուրգէն Մխիթարեան (1890-1962). Սփիւռքեան առաջին սերունդի երախտաւոր մտաւորականը

Նոյեմբեր 25ի օրը, յիսուն տարի առաջ, Մ. Նահանգներու Պոսթըն քաղաքի հայահոծ արուարձաններէն Ուստրի մէջ, տեղի կ’ունենար Դաշնակցութեան Օրուան հանդիսաշուք տօնակատարութիւնը։ Օրուան բանախօսն էր «Հայրենիք» օրաթերթի պատասխանատու խմբագիր Գուրգէն Մխիթարեան։ Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ դաշնակցական մտածողութեան երախտաշատ պատգամաբերը, սակայն, չկրցաւ աւարտել իր բանախօսութիւնը. յանկարծամահ ինկաւ եւ այդպէս, հանդիսաւորապէս, առյաւէտ հրաժեշտ տուաւ իր պաշտած ժողովուրդի զաւակներուն։ Տարաբախտ…

Գալուստ Արխանեան (1860-1905). Հայկական Ազատամարտի առաջին ծիծեռնակներէն Մնձուրի Առիւծը

Նոյեմբեր 18ին կ”ոգեկոչենք մահուան տարելիցը հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման առիւծասիրտ նուիրեալներէն Գալուստ Արխանեանի։ 19րդ դարավերջին թափ առած հայոց յեղափոխական ըմբոստացման առաջին ծիծեռնակներէն եղաւ մնձուրեցի այս հայորդին, որ Տերսիմի Քեռիին (Ռուբէն Շիշմանեան) հետ, 1890ին նորակազմ Դաշնակցութեան միանալով, Փոքր Հայքի տարածքին գործող ֆետայական խումբերը ի մի բերին եւ կազմակերպ հունով յառաջ մղեցին։ Կարճատեւ եղաւ ֆետայական գործունէութիւնը Երզնկա…