Դէմքեր եւ իրադարձութիւններ

Եւ­րո­պա­կան դի­ւա­նա­գի­տու­թիւ­նը ձեռ­նար­կեց հայ­կա­կան նա­հանգ­նե­րու բա­րե­նո­րո­գում­նե­րու ­Մա­յի­սեան Ծ­րագ­րի մշա­կու­մին

122 տա­րի ա­ռաջ, Ապ­րիլ 19ին, Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան մօտ ­Մեծն Բ­րի­տա­նիոյ, Ֆ­րան­սա­յի եւ ­Ցա­րա­կան ­Ռու­սաս­տա­նի դես­պան­նե­րը ի մի ե­կան ­Պոլ­սոյ մէջ, միաս­նա­բար մշա­կե­լու հա­մար հայ­կա­կան վեց նա­հանգ­նե­րու բա­րե­նո­րո­գում­նե­րու ծրա­գիր մը։ Եւ­րո­պա­կան դի­ւա­նա­գի­տու­թեան այդ նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը ­Հայ­կա­կան ­Հար­ցի պատ­մու­թեան մէջ հռչա­կո­ւե­ցաւ «­Մա­յի­սեան ­Բա­րե­նո­րո­գում­նե­րու Ծ­րա­գիր» ա­նու­նով, ո­րով­հե­տեւ փաս­տա­թուղ­թին մշա­կու­մը ա­ւար­տե­ցաւ եւ սուլ­թան Ապ­տիւլ ­Հա­մի­տին ներ­կա­յա­ցո­ւե­ցաւ 1895ի ­Մա­յիս 11ին։ Օս­մա­նեան…

Նախագահ Ուիլսընի հանդիպումը՝ Ա. Ահարոնեանի եւ ՊօղոսՆուպար փաշայի միացեալ պատուիրակութեանց հետ

Ապ­րիլ 14ի այս օ­րը, 98 տա­րի ա­ռաջ, ­Փա­րի­զի մէջ պատ­մա­կան հան­դի­պում մը տե­ղի ու­նե­ցաւ մէկ կող­մէ այդ ժա­մա­նակ Ա­մե­րի­կա­յի ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րու նա­խա­գահ Վուտ­րօ Ո­ւիլ­սը­նի եւ, միւս կող­մէ, ­Հա­յաս­տանն ու հայ ժո­ղո­վուր­դը ներ­կա­յաց­նող զոյգ պա­տո­ւի­րա­կու­թեանց նա­խա­գահ­ներ Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի ու ­Պօ­ղոս-­Նու­պար փա­շա­յի մի­ջեւ։ Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տը նոր ա­ւար­տած էր եւ ­Փա­րի­զի մէջ իր աշ­խա­տանք­նե­րուն սկսած էր ­Խա­ղա­ղու­թեան ­Խորհր­դա­ժո­ղո­վը,…

Վրթանէս Փափազեան (1866-1920). Իրաւազրկեալներու եւ անարդարութեան զոհերու երգիչը

Ապ­րիլ 13ի այս օ­րը հայ ժո­ղո­վուր­դը կը նշէ ծննդեան տա­րե­դար­ձը ար­դի հայ գրա­կա­նու­թեան ի­րա­պաշտ սե­րուն­դի ար­ժա­նա­ւոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն Վր­թա­նէս Փա­փա­զեա­նի։ Իր պատ­մո­ւածք­նե­րով, հե­քիաթ­նե­րով, զրոյց­նե­րով, վի­պակ­նե­րով եւ ու­ղե­ւո­րա­կան է­ջե­րով՝ Վ. ­Փա­փա­զեան կը հան­դի­սա­նայ սրտա­բուխ եր­գի­չը հայ ժո­ղո­վուր­դին բա­ժին հա­նո­ւած թշո­ւա­ռու­թեան, ի­րա­ւազր­կու­մին ու տա­ռա­պան­քին, այ­լեւ պայ­ծառ գա­լի­քի յոյ­սին ու պայ­քա­րին։ Եւ ոչ միայն հայ ժո­ղո­վուր­դին, այ­լեւ՝ Հա­յաս­տա­նի մէջ…

Ար­շա­ւիր ­Շի­րա­կեան (1900-1973). ­Հայ ժո­ղո­վուր­դի ­Նա­հա­տա­կաց Կ­տա­կին ար­դա­րա­հա­տոյց բա­զու­կը

Հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին հե­րոս­նե­րու շար­քին փա­ռա­պանծ ու յա­ւեր­ժա­կան իր պա­տո­ւան­դա­նը ու­նի Ար­շա­ւիր ­Շի­րա­կեան, ո­րուն մա­հո­ւան 44րդ ­տա­րե­լիցն է այսօր։ Մ. ­Նա­հանգ­նե­րու մէջ, 12 Ապ­րիլ 1973ին, այն­քա՜ն ա­րիւ­նա­հե­ղու­թիւն եւ սար­սափ տե­սած իր ցա­ւա­տանջ աչ­քե­րը առ­յա­ւէտ փա­կեց ­Հա­յոց ­Նե­մե­սի­սի քա­ջա­սիրտ ար­դա­րա­դա­տը։ Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան պա­տաս­խա­նա­տու թրքա­կան պե­տու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը պա­տու­հա­սող դաշ­նակ­ցա­կան ար­դա­րա­գործ­նե­րու փա­ղան­գին մէջ Ար­շա­ւիր Շի­րա­կեան հան­դի­սա­ցաւ ա՛յն իւ­րա­յա­տուկ…

Գառ­նիկ ­Գիւ­զա­լեան (1893-1958). Ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան մեր յի­շո­ղու­թեան ի­մաս­տուն ջա­հա­կի­րը

«­Հա­յոց ­Հար­ցը քա­ղա­քա­կան հարց է եւ պէտք է լու­ծո­ւի միայն ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան յե­ղա­փո­խու­թեամբ»։ Հայ ժո­ղո­վուր­դի ան­ցեա­լին, ներ­կա­յին եւ գա­լի­քին հա­մար ու­ղե­նիշ հաս­տա­տող եւ ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան մեր եր­թը հու­նա­ւո­րող այս պատ­գա­մը կը պատ­կա­նի ­Գառ­նիկ Գիւ­զա­լեա­նի, ո­րուն մա­հո­ւան 59րդ ­տա­րե­լիցն է այ­սօր՝ Ապ­րիլ 8ին։ 1958ի Ապ­րիլ 8ին, շրջապ­տոյ­տով մը Ա­ղեք­սանդ­րիա գտնո­ւած մի­ջո­ցին, յան­կար­ծա­մահ ե­ղաւ ­Հա­յաս­տա­նի Ան­կա­խու­թեան սե­րուն­դին ար­ժա­նա­ւոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն…

Անդրանիկ Փաշային «վերջնականապես ջախջախելու» վերաբերյալ նամակը կեղծ է ՀՅԴ-ին վարկաբեկելու համար. Արխիվի տնօրեն

Համացանցում տարածված նամակ-նկարը, թե 1918 թվականի հուլիսի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից նամակ է ուղարկվել Օսմանյան կառավարության զինվորական մինիստր Էնվեր փաշային, Անդրանիկ Փաշային «վերջնականապես ջախջախելու» խնդրանքով, կեղծ է։ Aysor.am-ի հետ զրույցում նամակը կեղծ որակեցին Ազգային արխիվի տնօրենը, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը և ՀՅԴ Հայ դատի և քաղաքական հարցերի գրասենյակի պատասխանատու Կիրո Մանոյանը։…

Լե­ւոն ­Շանթ (1869-1951). ­Հայ ժո­ղո­վուր­դի խո­հուն, բա­նաս­տեղծ եւ վսե­մա­շուք Ե­Սը

Ապ­րի­լի 6ին կը նշենք ծննդեան տա­րե­դար­ձը ար­դի ժա­մա­նակ­նե­րու հա­յու­թեան ա­մէ­նէն խո­հուն եւ բա­նաս­տեղծ դէմ­քե­րէն ­Լե­ւոն ­Շան­թի, որ իր ստեղ­ծած մե­ծա­տա­ղանդ գրա­կա­նու­թեամբ, ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան յա­ռա­ջա­տար գոր­ծու­նէու­թեամբ եւ ման­կա­վար­ժա­կան ու սերն­դա­կերտ անձն­դիր ծա­ռա­յու­թեամբ՝ ար­ժա­նա­ւոր իր պա­տո­ւան­դա­նը նո­ւա­ճեց հայ ժո­ղո­վուր­դի ան­մահ մե­ծե­րու փա­ղան­գին մէջ։ Յատ­կա­պէս թա­տե­րա­կան իր գոր­ծե­րով՝ մա­նա­ւա՛նդ կո­թո­ղա­կան իր «­Հին Աս­տո­ւած­ներ» ու «­Կայս­րը» գլուխ-գոր­ծոց­նե­րով ան­մա­հա­ցաւ ­Լե­ւոն ­Շանթ։…

Կարսի անկման ազգային ողբերգությունը

Կարսի անկման ազգային ողբերգությունը Ժողովուրդների ազգային հիշողության մեջ կան ոչ միայն ինքնաճանաչման և հպարտության, երկունքի և խոյանքի ոգեշնչող պահեր, այլ կան նաև փորձության ու հուսաբեկման, մեղկության և անկումի ողբերգական վայրկյաններ, որոնք կյանքի և ժամանակի թավալման հետ ավելի ու ավելի են շեշտում իրենց բախտորոշ նշանակությունը: Հայ ժողովրդի ազգային հիշողության մեջ այդօրինակ դառնության մի էջ է բացվում…

Քրիստափոր (Միքայէլեան, 1859-1905). Հայկական Յեղափոխութեան առաքելատիպ առաջնորդը

Ժա­մա­նա­կի թա­ւա­լու­մին եւ նոր ժա­մա­նակ­ներ թե­ւա­կո­խած հայ ժո­ղո­վուր­դին առ­ջեւ ցցո­ւած մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն ա­հագ­նա­ցու­մին հետ, ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս կը պայ­ծա­ռա­նայ դէմ­քը ­Հայ­կա­կան ­Յե­ղա­փո­խու­թեան ա­ռա­քե­լա­տիպ ա­ռաջ­նոր­դին՝ ան­զու­գա­կան Ք­րիս­տա­փոր ­Մի­քա­յէ­լեա­նի, ո­րուն ծննդեան 157րդ ­տա­րե­դար­ձը կը նշենք ­Հոկ­տեմ­բեր 18ի այս օ­րը։ Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Դաշ­նակ­ցու­թեան հիմ­նա­դիր եր­րոր­դու­թեան ե­րի­ցա­գոյնն ու «հայ­րա­կան» դէմքն է Ք­րիս­տա­փոր, որ իր մե­ծակ­շիռ ներդ­րու­մը ու­նե­ցաւ մեր ժո­ղո­վուր­դի նո­րա­գոյն շրջա­նի պատ­մու­թեան…

13 Հոկտեմբեր 1921. Կարսի անձնատուական Դաշնագիրին խայտառակութիւնը

Հոկ­տեմ­բեր 13ի այս օ­րը, 95 տա­րի ա­ռաջ, ­Լե­նի­նի ­Ռու­սաս­տանն ու ­Քե­մա­լի ­Թուր­քիան ­Խորհրդա­յին ­Հա­յաս­տա­նին պար­տադ­րե­ցին ստո­րագ­րել ­Հայ­կա­կան ­Հար­ցը թա­ղե­լու կո­չո­ւած ­Կար­սի ­Դաշ­նա­գի­րը։ Կար­սի ­Դաշ­նա­գի­րը խոր­քին մէջ կրկնու­թիւնն էր, գրե­թէ նոյ­նու­թեամբ, ա­միս­ներ ա­ռաջ՝ 16 ­Մարտ 1921ին կնքո­ւած ­Մոս­կո­ւա­յի տխրահռ­չակ ­Դաշ­նա­գի­րին։ ­Բայց կար կա­րե­ւոր եւ հիմ­նա­կան մէկ տար­բե­րու­թիւն։ ­Մոս­կո­ւա­յի դաշ­նա­գի­րը կնքո­ւած էր պար­զա­պէս ­Քե­մա­լա­կան ­Թուր­քիոյ եւ ­Լե­նի­նեան…