Դէմքեր եւ իրադարձութիւններ

12 Յուլիս 1921. Լեռնահայաստանի անկումը եւ Գարեգին Նժդեհի Պարսկաստան անցքը

1921ի այս օ­րը, Յու­լիս 12ին, Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ա­զատ ու ան­կախ վեր­ջին տա­րածքն ու միջ­նա­բեր­դը՝ Լեռ­նա­հա­յաս­տա­նը եւս ին­կաւ Կար­միր Բա­նա­կի տի­րա­պե­տու­թեան տակ։ Հա­յոց պատ­մու­թեան տխուր պա­հե­րէն մէ­կը կը խորհր­դան­շէ 12 Յու­լիս 1921ը, ո­րով­հե­տեւ 96 տա­րի ա­ռաջ հայ ժո­ղո­վուր­դը իր ա­զա­տու­թեան եւ ան­կա­խու­թեան վեր­ջին ար­ծո­ւե­բոյ­նը եւս զի­ջե­ցաւ Հա­յաս­տա­նին պար­տադ­րո­ւած խորհր­դա­յին իշ­խա­նու­թեան։ Շատ բան գրո­ւած է պատ­մա­կան Հա­յաս­տա­նի…

5 Յուլիսին, 1921. Ստալինեան որոշումով՝ Լեռնային Ղարաբաղը բռնակցուեցաւ Ատրպէյճանին

1921 թո­ւա­կա­նի այս օ­րը՝ ­Յու­լիս 5ին, տխրահռ­չակ բռնա­տէր Ս­տա­լի­նի հրա­հան­գով՝ հա­մայ­նա­վար ­Ռու­սաս­տա­նը կոր­ծա­նա­րար ո­րո­շում մը պար­տադ­րեց հայ ժո­ղո­վուր­դին։ 5 ­Յու­լիս 1921ի ա­ռա­ւօ­տեան վաղ ժա­մե­րուն, գոր­ծադ­րե­լով Ք­րեմ­լի ղե­կա­վա­րու­թեան վրայ մե­նա­կա­լու­թիւն հաս­տա­տած Ս­տա­լի­նի հրա­հան­գը՝ այս­պէս կո­չո­ւած ­Ռու­սա­կան Կո­մու­նիս­տա­կան ­Կու­սակ­ցու­թեան Կ. ­Կո­մի­տէի Կով­կա­սեան ­Բիւ­րոն ա­պօ­րի­նի ո­րո­շում մը կա­յա­ցուց եւ ­Լեռ­նա­յին ­Ղա­րա­բա­ղը ան­ջա­տեց Հա­յաս­տա­նէն ու բռնակ­ցեց Ատր­պէյ­ճա­նին։ Պատ­մա­կան ու…

30 Յունիս 1862. Դիւցազնական Զէյթունի Առաջին Ապստամբութիւնը

Ա­ւե­լի քան մէ­կու­կէս դա­րէ ի վեր, հա­յոց ի­րե­րա­յա­ջորդ սե­րունդ­նե­րու շրթնե­րէն միշտ կը հնչէ, եր­բեմն յաղ­թա­գոռ, եր­բեմն դող­դոջ ձայ­նով, փա­ռա­բա­նու­թիւ­նը դիւ­ցազ­նա­կան Զէյ­թու­նի, որ 1862 թո­ւա­կա­նի յու­նի­սեան վեր­ջին օ­րե­րուն իր ա­ռա­ջին ապս­տամ­բու­թիւ­նը ու­նե­ցաւ թուր­քե­րու օս­մա­նեան բռնա­տի­րու­թեան դէմ, յաղ­թա­կա­նօ­րէն ետ մղեց հա­յոց ա­նա­ռիկ ար­ծո­ւե­բոյ­նը գրա­ւե­լու թրքա­կան փոր­ձե­րը եւ Ազ­գին ու ­Հայ­րե­նի­քին կտա­կեց իր գօ­տեպն­դիչ քայ­լեր­գը. Կեց­ցէ՛ ­Զէյ­թուն, ապ­րի՛…

26-28 Յունիս, 1993. Մարտակերտի ազատագրումը եւ Արցախեան հերոսամարտի վերջնական յաղթանակի փուլը

Յու­նիս 28ի այս օ­րը, 24 տա­րի ա­ռաջ, Ար­ցա­խեան Ա­զա­տա­մար­տը թե­ւա­կո­խեց վերջ­նա­կան յաղ­թա­նա­կի իր փու­լը, երբ ­Յու­նիս 26ին Լ.Ղ.Հ. պաշտ­պա­նու­թեան բա­նա­կին ձեռ­նար­կած՝ ­Մար­տա­կեր­տի ուղ­ղու­թեամբ վճռա­կան գրո­հը յաղ­թա­նա­կով պսա­կո­ւե­ցաւ եւ գլխա­կո­րոյս փա­խուս­տի մատ­նեց ատր­պէյ­ճա­նա­կան զօր­քը։ Ե­թէ 8-9 ­Մա­յիս 1992ին ­Շու­շիի ա­զա­տագ­րու­մով Ար­ցա­խեան պայ­քա­րը սկիզ­բը դրաւ Հա­յաս­տա­նի հետ ­Լա­չի­նի անց­քով ի­րո­ղա­կան վե­րա­միաց­ման իր յաղ­թար­շա­ւին, ա­պա՝ 1993ի ­Յու­նիս 26-28ին,…

27 Յունիս 1826. Ենիչերիներու ապստամբութիւնը եւ ոչնչացումը

Յու­նիս 27ի օ­րը, 191 տա­րի ա­ռաջ, Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան կեդ­րո­նա­կան հրա­պա­րակ­նե­րէն Էթ ­Մէյ­տա­նի կամ ­Սուլ­թա­նահ­մէտ ­Մէյ­տա­նի վրայ, օ­րո­ւան սուլ­թան Մահ­մուտ Բ.ի հրա­հան­գով՝ մինչ այդ Թր­քա­կան ­Բա­նա­կի ընտ­րա­նին ու փառ­քը հռչա­կո­ւած Ե­նի­չե­րի­նե­րը հա­զար­նե­րով սպան­նո­ւե­ցան… Այդ­պի­սով վերջ գտաւ հա­մաշ­խար­հա­յին ա­ռու­մով զօր­քե­րու պատ­մու­թեան մէջ իր բա­ցա­ռիկ վայ­րագ ու ան­գութ ա­ռաս­պե­լը ստեղ­ծած Ե­նի­չե­րի­նե­րու… տխրահռ­չակ «ա­ւան­դու­թիւն»ը։ Ընդ­հան­րա­պէս օս­մա­նեան լու­ծի տակ ապ­րած…

ՊԵՏՕ (Ա­ղեք­սանդր ­Պետ­րո­սեան, 1870-1896). ­Հայ ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման ան­պար­տե­լիու­թեան աղ­բիւ­րը

Յու­նի­սի 20էն 24 եր­կա­րող օ­րե­րուն, ո­րոշ աղ­բիւր­նե­րու հա­մա­ձայն՝ հա­ւա­նա­բար ­Յու­նիս 23ին, 121 տա­րի ա­ռաջ՝ 1896ին, «­Գա­րա­հի­սար լե­րան կրծքին՝ նա էլ ըն­կաւ վի­րա­ւոր. կուրծ­քը պատ­ռած, սիր­տը խո­ցո­ւած, չար թշնա­մու գնդա­կով»… Այդ­պէս ծան­րօ­րէ՛ն վի­րա­ւոր, բայց մին­չեւ վեր­ջին շունչ կռի­ւը շա­րու­նա­կե­լով՝ հա­րիւ­րա­ւոր իր զի­նա­կից­նե­րուն հետ նա­հա­տա­կո­ւե­ցաւ ան­զու­գա­կան ­Պե­տօ։ Ամ­բողջ ­Յու­նիս ա­մի­սը, այդ տա­րի, օր­հա­սա­կան օ­րեր բա­ժին հա­նեց ­Վան-Այ­գես­տա­նի…

19 ­Յու­նիս 1920. ­Պա­քո­ւի հա­յու­թեան ջար­դա­րա­րը՝ ­Խան-­Խոյս­կի ա­հա­բե­կո­ւե­ցաւ Ա­րամ Եր­կա­նեա­նի ձե­ռամբ

Յու­նիս 19ին, 97 տա­րի ա­ռաջ, Ատր­պէյ­ճա­նի մու­սա­ւա­թա­կան ա­ռա­ջին կա­ռա­վա­րու­թեան նա­խա­գա­հը՝ ­Ֆա­թա­լի ­Խան ­Խոյս­կի ա­հա­բե­կո­ւե­ցաւ ­Թիֆ­լի­սի ­Գո­լո­վինս­կի փո­ղո­ցին (այժմ` ­Ռուս­թա­վել­լի պո­ղո­տայ) վրայ։ Ա­հա­բե­կի­չը Ա­րամ Եր­կա­նեան ա­նու­նով դաշ­նակ­ցա­կան ե­րի­տա­սարդ մըն էր, որ իր յան­դուգն գոր­ծո­ղու­թեամբ ա­ռա­ջին եւ կա­րե­ւոր քայլ մը նե­տեց թուր­քե­ւա­զե­րի հա­յաս­պան ջար­դա­րար­նե­րուն ար­դար դա­տաս­տա­նի եւ մա­հա­պա­տի­ժի ար­ժա­նաց­նե­լու Հ.Յ.Դ. 9րդ Ընդ­հա­նուր ­Ժո­ղո­վի ո­րո­շած «­Նե­մե­սիս» ծրագ­րի գոր­ծադ­րու­թեան…

Ակսէլ Բակունց (Ալեքսանդր Թեւոսեան 1899-1937). Հայոց աշխարհի «երգերի եւ գոյների» խտացեալ գրականութիւնը

Հայ­կա­կան գե­ղան­կար­չու­թեան հան­ճա­րեղ վար­պե­տին՝ ­Մար­տի­րոս ­Սա­րեա­նին ուղ­ղո­ւած իր նա­մակ­նե­րէն մէ­կուն մէջ, հա­յոց քնա­րեր­գու­թեան մեծ վար­պե­տը՝ Ա­ւե­տիք Ի­սա­հա­կեան գրած է. — «­Կո­մի­տա­սի եր­գե­րի եւ քո գոյ­նե­րի մա­սին խօ­սում են որ­պէս բա­ռե­րով ան­թարգ­մա­նե­լի հրաշք­նե­րի մա­սին։ ­Բայց դա այն­քան էլ ճիշդ չէ։ ­Հա­յաս­տա­նում կայ մի գրող, ո­րի բա­ռե­րը զրնգում են կո­մի­տա­սեան շնչով եւ փայ­լա­տա­կում են քո կտաւ­նե­րի գոյ­նե­րով։…

1899թվականի այս օրը ծնվել է հայ արձակի մեծ վարպետ Ակսել Բակունցը

Ակսել Բակունցի մասին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վերջին վարչապետ Սիմոն Վրացյանի սույն հոդվածը վերցված է Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթի ուրբաթ, 30.10.1959, թիվ 240(6459), էջ1-ից: Հրապարակում ենք այն տեսքով, ինչ տեսքով, որ տպագրել է «Ալիքը», առանց ուղղագրական կամ շարահյուսական միջամտության: ԱԿՍԷԼ ԲԱԿՈՒՆՑԻ ՄԱՍԻՆ 1917 թ. փետրուարին, ցարական վարչաձևի տապալումից յետոյ, ՀՅԴ Արևելեան Բիւրոյի որոշումով ես նշանակուեցի «Հորիզոն» օրաթերթի…

10 ­Յու­նիս 1909. ­Պոլ­սոյ մէջ «Ա­զա­տա­մարտ»ի ծնուն­դով՝ ­Հայ ­Թեր­թը թռիչք ա­ռաւ դէ­պի նոր հո­րի­զոն­ներ

10 ­Յու­նի­սին կը յի­շենք օրհ­նա­բեր ծնուն­դը ­Պոլ­սոյ «Ա­զա­տա­մարտ» օ­րա­թեր­թին։ 108 տա­րի ա­ռաջ, 1909ի ­Յու­նիս 10ի օ­րը, ­Պոլ­սոյ մէջ իր հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը սկսաւ նոր թերթ մը, ո­րուն ա­նու­նը «Ա­զա­տա­մարտ» էր։ Տար­բեր ա­նուն չէր կրնար ու­նե­նալ հայ ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րին յաղ­թար­շա­ւը ի­մա­ցա­կա­նօ­րէն ամ­րագ­րե­լու կո­չո­ւած հայ թեր­թը։ Իր ա­ռա­ջին թի­ւե­րէն իսկ, «Ա­զա­տա­մարտ» յոր­դե­ցաւ ու գլեց-ան­ցաւ սոս­կա­կան լրա­գի­րի մը սահ­ման­նե­րը։ Ա­ւե­լի…