Դէմքեր եւ իրադարձութիւններ

Լեւոն Շանթ (1869-1951). Հայ ազգային ինքնութեան եւ անհատականութեան մեծատաղանդ վերծանողը

Նոյեմբեր 29ի այս օրը, մեր ժողովուրդը կորսնցուց իր ազգային էութեան եւ մարդկային ինքնուրոյն ներաշխարհին ամէնէն խորիմաց վերծանողներէն ու մեծատաղանդ գրողներէն Լեւոն Շանթը։ Յատկապէս թատերական իր գործերով՝ մանաւա՛նդ կոթողական իր «Հին Աստուածներ»ով անմահացած գրողն է Լեւոն Շանթ։ Բայց ճշմարտութեան դէմ մեղանչել պիտի ըլլար միայն իբրեւ մեծատաղանդ թատերագիր յիշել այնքա՜ն բազմաշնորհ ու բազմավաստակ դէմքը Լեւոն Շանթի, որ…

Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան, 1895-1966).

Թերեւս ուրիշ ազգերու պարագային հազուադէպ կը պատահի, որ յոբելեար մը, իր մեծարման նուիրուած հանդիսաւոր պահուն, երբ իր վաստակն ու ժառանգութիւնը ըստ արժանւոյն կը փառաւորուին, այդպէս յանկարծակի, բեմէն իր շնորհակալութեան խօսքն ու պատգամը փոխանցած ժամանակ, կաթուածահար իյնայ եւ առյաւէտ փակէ իր աչքերը։ Բայց հայ իրականութեան մէջ, յատկապէս յետ¬եղեռնեան ժամանակաշրջանի առաջին տասնամեակներուն, հազուադէպ չեղան հանդիսաւոր բեմի վրայ…

Գալուստ Արխանեան (1860-1905). Հայկական Ազատամարտի առաջին ծիծեռնակներէն Մնձուրի Առիւծը

Նոյեմբեր 18ին կ”ոգեկոչենք մահուան տարելիցը հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման առիւծասիրտ նուիրեալներէն Գալուստ Արխանեանի։ 19րդ դարավերջին թափ առած հայոց յեղափոխական ըմբոստացման առաջին ծիծեռնակներէն եղաւ մնձուրեցի այս հայորդին, որ Տերսիմի Քեռիին (Ռուբէն Շիշմանեան) հետ, 1890ին նորակազմ Դաշնակցութեան միանալով, Փոքր Հայքի տարածքին գործող ֆետայական խումբերը ի մի բերին եւ կազմակերպ հունով յառաջ մղեցին։ Կարճատեւ եղաւ ֆետայական գործունէութիւնը Երզնկա…

Միսաք Թորլաքեան (1888-1968). Հայկական Նեմեսիսի անվեհեր բազուկը եւ Դաշնակցական ահաբեկիչի պայծառ դէմքը

Հայ ժողովուրդի հերոսական ծնունդներու անմոռանալի փաղանգին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ Միսաք Թորլաքեան, որուն մահուան 44րդ տարելիցն է այսօր (Նոյեմբեր 12): 12 Նոյեմբեր 1968ին, Քալիֆորնիոյ մէջ, ութսուն տարեկան հասակին, առյաւէտ փակուեցան ցաւատանջ աչքերը Ազգային Հերոսին: Ցաւատանջ աչքեր՝ որոնք մանուկ տարիքէն զարհուրանքով տեսած էին ե՛ւ Համիտեան կոտորածները, ե՛ւ 1915ին թրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրը, ե՛ւ…

Սիմոն Զաւարեան (1866-1913). Հայ յեղափոխական շարժման «Աշխարհիկ Սուրբ»ը

Հոկտեմբեր 27ի օրը, Պոլսոյ մէջ, դէպի Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Ազատամարտ»ի խմբագրատուն ամէնօրեայ իր քալելու ընթացքին, 47 տարեկանին սրտէն կաթուածահար ինկաւ Սիմոն Զաւարեան։ Այդպէս յանկարծամահ՝ հայոց աշխարհէն մարմնապէս հեռացաւ հայ ժողովուրդի եզակի դէմքերէն մէկը, որ իր կեանքով ու գործով, անհատականութեամբ ու գաղափարական աշխարհով՝ նուաճեց հայոց գալիք սերունդներուն ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ներշնչման աղբիւր մնալու եւ առաջնորդող օրինակ ծառայելու անմահութիւնը։ Հ.Յ.Դաշնակցութեան…

Աղբիւր Սերոբ (Վարդանեան,1864-1899). Քաջարի ռազմիկն ու խստապահանջ հայդուկապետը

Հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման ամէնէն առասպելական հերոսներէն է Աղբիւր Սերոբը, որ 1899 թուականի 24 Հոկտեմբերի այս օրը, դաւադրաբար թունաւորուած հայ անունին անարժան դաւաճաններու կողմէ եւ շրջապատուած թուրք մեծաթիւ զօրքով, զէն ի ձեռին մինչեւ վերջին շունչ կռուեցաւ անարգ թշնամիին դէմ եւ… ինկաւ Ազատութեան Մեծ Երազի արիւնոտ ճանապարհին։ Մեր ժողովուրդն ու հայ աշուղները սրտաբուխ շատ երգեր նուիրեցին…

Խանասորի Իշխանը (Յովսէփ Արղութեան, 1863-1925). Հայ յեղափոխական շարժման անմոռանալի Ասպետը

Խանասորի Արշաւանքին փոխ-հրամանատար Իշխանն էր ան, որուն արութեան գործը հայ աշուղները անմահացուցին Հայկական Ազատամարտի ամէնէն դիցազնական այդ գործողութեան նուիրուած ժողովրդական ու ազգային-հայրենասիրական սիրուած երգով, իրերայաջորդ սերունդներուն աւանդելով «Աջից՝ Վարդանը, ձախից՝ Իշխանը» փառաբանող հերոսապատումը։ Աւետիս Ահարոնեանի վկայութեամբ՝ «հայկական ազատագրական պայքարին անձնուէր ու փառապանծ վեթերան»ն էր ան, որուն կեանքը «այնքա՜ն հարուստ եղաւ ու այնքա՜ն բարի»։ Հայ Յեղափոխական…

24 Սեպտեմբեր 1920. Առանց պատերազմ յայտարարելու՝ թրքական բանակը յարձակեցաւ Հայաստանի վրայ

92 տարի առաջ, Սեպտեմբեր 24ի այս օրը, իրաւականօրէն տակաւին Օսմանեան Կայսրութիւն կոչուող Թուրքիոյ այսպէս ըսուած «ազգային բանակ»ը, երիտասարդ զօրավար Մուսթաֆա Քեմալի հրահանգով, յարձակեցաւ անկախ Հայաստանի վրայ՝ առանց, սակայն, պաշտօնապէս պատերազմ յայտարարելու… Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան անկումին մահացու հարուածը տուաւ 1920 թուականի Սեպտեմբերի վերջերուն բռնկած Հայ-Թրքական միջ-պետական առաջին – եւ, ի դէպ, վերջին այդ պատերազմը -, որ…

14-15 Սեպտեմբեր 1918. Նուրի փաշայի թրքական բանակը մտաւ Պաքու եւ ձեռնարկեց հայոց համատարած կոտորածին

Սեպտեմբեր 14-15ի այս օրերուն, 94 տարի առաջ, Անդրկովկասի հարաւ-արեւելեան ամբողջ տարածքին վրայ, հայ ժողովուրդը կը դիմագրաւէր համաթրքական շարժումի հայակուլ յորձանքին օրհասական վտանգը։ Սեպտեմբեր 14ին, թրքական բանակը Նուրի փաշայի հրամանատարութեամբ յաջողեցաւ մուտք գործել Պաքու՝ ազերի թուրքերու մուսաւաթական իշխանութիւնը զինու զօրութեամբ պարտադրելու համար քաղաքի բնակչութեան մեծամասնութիւնը կազմող հայերուն եւ ռուսներուն։ Ամիսներու վրայ երկարած հայեւռուս հերոսական դիմադրութիւնն ու…

Գրիգոր Գլըճճեան (Պարոյր-Հայկազն, 1868-1898). Հայ Յեղափոխական շարժման անվեհեր դրօշակիրը

Օգոստոս 9ի այս օրը, 114 տարի առաջ, Աթէնքի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ, այդ ժամանակ ճար ու դարման չունեցող թոքախտի զոհ գնաց հայ ժողովուրդի ազգային¬ազատագրական շարժման հիմնադիր դրօշակիրներէն եւ առաջին նուիրեալներէն Գրիգոր Գլըճճեան, որ իր գաղափարապաշտ ճարտասանութեան համար արժանացած էր Պարոյր¬Հայկազն անուանակոչումին, հետեւողութեամբ հինգերորդ դարու հայ մեծահռչակ հռետորին։ Հայկական Յեղափոխութեան ինքնատիպ այս դէմքին՝ Պարոյր¬Հայկազնի անունը կապուեցաւ 1880ականներու…